Na wopyće pola serbskeje angažowaneje kulturnicy Zale Cyžoweje w Chrósćicach

Zo su Chrósćicy tradicionalnje wusce zwjazane ze serbskim lajskim dźiwadłom, je znate. Pawoł Kmjeć je Chróšćanske lajske dźiwadło k wyšinam wjedł, publikum zawjeselił, ze wšelakimi inscenacijemi ludźi za narodne dźěło pozbudźił a jich k rozmyslowanju wo žiwjenskich połoženjach wjedł.

Serbowka, kotraž swjećeše njedawno sydomdźesaćiny a z mandźelskim Jurjom złoty kwas, z Chróšćanskej dźiwa­dłowej skupinu mjeztym nowe stawizny pisa. Zetkam so ze Zalu Cyžowej w jeje domje pod pomnikom za padłych pólskich wojakow, zo bych zhonił wo jeje zahoritosći,­ aktiwiće a swěrje k lajskemu dźiwadźelenju.

Kak je k tomule zapalej dóšło, što je ju za kulturne dźěło takle zahoriło?

„Poprawom bě to Pawoł Kmjeć, kiž je we mni prěnju škričku za dźiwadło zbudźił“, Chróšćanka powěda. „Běch wosom lět, jako wón mje a dalše Chróšćanske dźěći narěča w hrě ,Wichor a słónčne pruhi‘ sobu hrać. Słónčna róža bě moja prěnja róla. A dopominam so, zo je mi wulke wjeselo wobradźało na jewišću stać.“

„Serbske jutry“ w Drježdźanach a Budyšinje zaklinčeli

W lěće 2013 zaklinča duchowny oratorij „Serbske jutry“ prěni raz w Chróšćanskej wosadnej cyrkwi. Twórba nasta w nadawku Towarstwa Cyrila a Metoda składnostnje 150. róčnicy załoženja zwjazka a časopisa Katolski Posoł. Prěni mejski kónc tydźenja dožiwichu připosłucharjo nětko dalšej předstajeni w Drježdźanskej katedrali a w Budyskej tachantskej cyrkwi. Koncertaj, zdobom hudźbnej nyšporaj, běštej wuběrnje wopytanej a žně­ještej dobry wothłós publikuma.

Kaž hižo na prapremjerje nawjedowaše Friedemann Böhme nimale 150 sobuskutkowacych. Wulki chór zjednoći spěwarjow Chróšćanskeho, Njebjelčanskeho a Wotrowskeho cyrkwinskeho chóra, chórow Budyšin, Delany, Meja, Lilija a Serbskeho ludoweho ansambla. Instrumentalisća běchu tónraz čłonojo orchestra­ SLA a lajscy hudźbnicy.

Rozmołwa z nowowuzwolenym předsydu Zwjazka serbskich wuměłcow

Po tym zo njebu na hłownej a wólbnej zhromadźiznje Zwjazka serbskich wuměłcow loni w nowembrje pobrachowacych kandidatow dla nowe předsydstwo wuzwolene, činjachu to 28. apryla w Budyšinje z wuspěchom. Hudźbnik Jan Bělk bu za noweho předsydu ZSW wuzwoleny. Alfons Wićaz je so z nim rozmołwjał.

Što je Was pohnuło za tule čestnohamtsku funkciju kandidować?

J. Bělk: Sym hižo lětdźesatki z čłonom ZSW. W NDRskim času njebě lochko so do tohole zwjazka dóstać. Tohodla je to za mnje někak logiske, zo so nětko intensiwnje angažuju, dalokož mi mocy do­sahaja. Mi to wulke wjeselo wobradźa. A myslu sej, zo móžu z nazhonjenjemi, kotrež sym sej jako čłon Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny a w jeho kul­turnym wuběrku nazběrał, tež dźěło ZSW wopłodźić.

Sće so zawěsće zwjeselił, zo sće nimale wšitke hłosy přitomnych na wólbnej zhromadźiznje dóstał.

J. Bělk: Haj, to trjechi. Nastupajo stare prajidmo, „Čim wjace činiš, ćim wjace móžeš tež wopačneho činić, ćim wjace tež ludźo kritizuja!“ je tole jara dobry wuslědk­.

Wustajeńca we Wuchodosakskej wuměłstwowej hali Połčnica

W Połčničanskej wuměłstwowej hali su hač do srjedź junija wustajene mólby, keramiki, plastiki, design a pycha dohromady 53 wuměłcow a wuměłčow kulturneho ruma w Hornjej Łužicy, Rudnych horinach a Kamjenicy. To je dobra­ přiležnosć zetkawanja twórcow a wuměny nahladow a tworićelskich nastajenjow. Zo so tole w poměrnje małym měsće stawa, je indic za to, zo knježi w Połčnicy wosebita, wuměłstwu tyjaca atmosfera. Hižo zapis wustajacych muži a žonow lubi zajimawy dohlad do našočasneho tworjenja zwjetša zwonka wulkich metropolow žiwych tworjacych wuměłcow. Hornja Łužica je z Iris Brankačkowej, Marijom Ošiku, Gerdom Hallasch­kom, Horstom Jurtzom, Eberhardom Petersom a Almut-Sophiju Zielonka derje zastupjena. Přehladka „Město – krajina. Drjeworězby, ćišna a krajina“ nasta w zhromadnosći Ernsta Rietscheloweho kulturneho koła, Hornjołužiskeho wuměłstwoweho towarstwa a Budyskeho wuměłstwoweho towarstwa.

Jedna radźena pointa po druhej

pjatk, 19. meje 2017 spisane wot:

Nowowobdźěłanu humoresku „Sergej“ znowa w Delnjej Łužicy předstajili

Tole njeje so najskerje w kulturnych stawiznach Serbow w Delnjej Łužicy hišće stało: Dźiwadłowu hru w delnjoserbskej rěči předstaja hnydom dwójce: prěni raz lěta 2008 a nětko druhi raz. Prěni raz běchu hru pokazali čłonojo Serbskeje lajskeje­ dźiwadłoweje skupiny Hochoza. Druhi króć su ju nětko kónc apryla a spočatk meje profesionalni serbscy dźiwadźelnicy Budyskeho NSLDź inscenowali. Rěč je wo humoresce „Sergej“, kotruž je Jurij Koch wobdźěłał, zapletujo do njeje aktualnu a popularnu politiku kaž tež wšelake podawki a nadrobnosće z Delnjeje Łužicy.

Serbske zhromadźenstwo a žony

pjatk, 19. meje 2017 spisane wot:

Bě drje srjedź 1970tych, zo zasłyšach słowo emancipacija w zwisku ze žonami. Problem njezapřijach, njewědźo, zo je so wulka tema doby započała. Žony w mojim přiwuznistwje, w bliskej a dalšej wokolinje njeběchu zamjezowane na domjace dźěło, njepotłóčowane, njeběchu nje­zdźěłane. Potłóčowanje žonow bě dru­hdźe, njetypiske za našu kulturu. Pozdźišo poča so wo runoprawosći mjez splahami tež w Serbach diskutować, ale jenož moderatnje. Čehodla moderatnje, tikotaja serbske žony hinak?

Najwuznamnišej lětušej róčnicy – 500 lět reformacija Martina Luthera – je Budyski Serbski muzej wobšěrnu a reprezentatiwnu wosebitu wustajeńcu „Pjeć lětstotkow – Serbja a reformacija“ wěnował. Pokazuje ju w štyrjoch rumnosćach hač do 27. awgusta. Muzej a pilna kuratorka Andrea Pawlikowa stej historisku přehladku dokładnje přihotowałoj. Wosebje wunošnej běštej fachowa podpěra a rada serbskeho superintendenta Jana Malinka, kiž je wuhotowarjam derje radźeneje ekspozicije z mnohimi pokiwami a přinoškami wuběrnje pomhał.

Na spočatku wustajeńcy mjenuje wulka dwurěčna přehladka dwaceći datow wo reformaciji w Serbach, kotraž započa so z wozjewjenjom 95 tezow Luthera přećiwo wikowanju z wotpuskom 1517 we Wittenbergu a z nastaćom prěnjeje simultaneje cyrkwje Němskeje (a Europy!) 1530 w Budyšinje. Datowa přehladka kónči so z pokazku na 70. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń loni w Slepom. Skedźbnjenje na 1. serbski cyrkwinski dźeń 1947 we Wojerecach pobrachuje.

„Njebych ničo druhe činić chcył“

pjatk, 28. apryla 2017 spisane wot:

Na wopyće pola dźiwadźelnika Tomaša Cyža w Budyšinje

Wón ma něšto gentlemanskeho na sebi. Wustupuje přećelnje, suwerenje a jara zdwórliwje. Tajkeho dožiwjam Tomaša Cyža, 50lětneho hrajerja Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła.

Sym pola njeho doma na wopyće. „Tu je znaty serbski rěčespytnik prof. Arnošt Muka swoje poslednje žiwjenske lěta bydlił“, wot njeho zhonju. Mam zaćišć, zo dźiwadźelnik tónle fakt za sebje jako narok bjerje. Chce tež ze swojim skutkowanjom na jewišćowych deskach serbskej rěči wažnosć a wuznam spožčić, jeje rjanosće zwuraznjenja sposrědkować. Spó­znawam to hižo na jeho fonetice, na jasnje rěčanej serbšćinje, kotraž sonorisce, z baritonowym hłosom přijomnje klinči.

XII. mjezynarodny folklorny festiwal hižo kiwa

Folklorny festiwal „Łužica“ je někotre změny dožiwił, etablěrujo so dale jako kruty kulturny wjeršk w Hornjej Łužicy. Prěni tajki 1995 běše pospyt a zdobom dźak rejowanskeju skupin ze Smjerdźaceje a Wudworja. Wobě běštej hižo časćišo na festiwalach přebywałoj a chcyštej skónčnje tež raz kulturne ćělesa do Łužicy přeprosyć. Prěnje přeprošenje sćěhowaše wosom skupin z wukraja, kotrež tule­ zhromadnje tři festiwalne dny wuhotowachu. Z ideje nasta swjedźeń z nadregionalnym charakterom a je mjeztym w syći mjezynarodnych CIOFF® festiwalow zakótwjeny.

Rozmołwa z Budyskim komponistom Janom Cyžom

Oratorij „Serbske jutry“ po libreće Chrysty Meškankoweje a hudźbje Jana Cyža zaklinči 6. a 7. meje w Drježdźanach a Budyšinje. Wo přihotach na tónle kulturny podawk a wo twórbje samej je so Alfons Wićaz z komponistom Janom Cyžom rozmołwjał.

Oratorij „Serbske jutry“ měješe hižo lěta 2013 prapremjeru w Chrósćicach. Z kotrymi začućemi sće tehdy předstajenje swo­jeje hudźbneje twórby přijał?

J. Cyž: Je cyle derje, hdyž ju zaso raz słyšu. Libreto Chrysty Meškankoweje je mje­ k tomu pohnuł, zo móžach wše­lake hudźbne srědki zasadźić. Tak móžach zdźěla tež akustisku kolažu sobu zatwarić, w dźělu, w kotrymž so křižerjo jewja. Na druhich płoninach, kaž na přikład w recitatiwach – to rěka, na listy Alojsa Andrickeho –, móžu zaso elementy načasneje komorneje hudźby nało­žować, zo bych tak wěstu barbu docpěł a zo by so dramaturgija podšmórnyła.

nawěšk

  • Srjedu, 3. meje 2017, wotmě redakcija Serbskich Nowin na žurli Konječanskeho towarstwoweho domu "Delany" diskusijny forum na temu "Wjelk – žohnowanje abo kwakla". Něšto wjac hač 40 ludźi bě so na nim wobdźěliło. Tule namakaće někotre fotowe impresije