Z wudaća: pjatk, 10 meje 2019
pjatk, 10 meje 2019 14:00

Wyše cła USA za chinske twory

Washington (dpa/SN). Najebać tuchwilne wikowanske rozmołwy z Chinu su USA wosebite cła na importy z wuchodoaziskeho kraja minjenu nóc wjace hač podwojili. Bjezposrědnje na to je China „trěbne přećiwne naprawy“ připowědźiła. Přiwšěm chcetej wobě stronje z jednanjemi pokročować. W nocy běchu nowe wotedawki płaćiwosć nabyli. Cła přiběrachu wot dotal dźesać na nětko 25 procentow. Tak je něhdźe połojca wšěch chinskich eksportow do USA potrjechena.

Wahanje EU žněje kritiku

Sibiu (dpa/SN). Wahace zadźerženje Němskeje a druhich krajow EU nastupajo škit klimy zbudźa wótru kritiku. Po wjerškowym zetkanju EU w rumunskim měsće Sibiu wobswětowy zwjazk Climate Action Network statnym a knježerstwowym šefam wumjetuje, zo strachi a starosće ludźi před změnu klimy ignoruja. Předewšěm Němska bě so krućišim zawjazkam nastupajo wobmjezowanje klimje škodźacych płunow spjećowała.

Z raketami zwučowali

wozjewjene w: Politika

Něhdyše wuhlowe jamy kaž tež kultura a stawizny Serbow zbudźeja dale a wjetši zajim pućowacych

Wot toho časa, zo je jasne, zo wot lěta 2038 tež w Hornjej Łužicy wokoło Slepoho žanu brunicu wjace wudobywać njebudu, dźeń a wjace busowych pućowacych předewzaćow z cyłeje Němskeje jězby do wuhlowych jamow knihuje, kaž Horst Lehmann powěda. Něhdyši hórnik, w mašinotwarje za techniski serwis zamołwity, je dźensa wuměnkar. Wosom lět pak hižo jako swobodnje skutkowacy pućowanski přewodnik turistiske skupiny a dalšich po wopytowarskim centrumje „Wjelčanski hórnistwowy turizm“ po ekskursijach, safarijach a dalšich zarjadowanjach wodźi. Tam dźě zajimcy wšitko wo wudobywanju wuhla zhonja a wo tym, kotre sydlišća dyrbjachu tohodla wotbagrować. Při tym so mnozy za stawiznami a kulturu Serbow prašeja. Wšako mnohich z busami tež do delanskich kónčin, Kulowa, Budyšina a Slepoho woža, zo bychu jim wo našim ludźe rozprawjeli.

wozjewjene w: Předźenak
Berlin (dpa/SN). W boju přećiwo plastowym wotpadkam žada sej minister za wuwićowu pomoc Gerd Müller hnydomny zakaz plastowych nakupowanskich titow. „Zakaz plastowych troskow njedosaha. Němska njesměła na Europu čakać a dyrbjała plastowe tity za jónkrótne wužiwanje hnydom zakazać“, rjekny politikar CSU nowinarjam w Augsburgu. „Hdyž dale činimy kaž dotal, so we wotpadkach potepimy“, minister podšmórny. Wotpadki su runje tak kaž změna klimy­ globalne prašenje přežiwjenja. Müller pokaza na afriske staty, hdźež su plastowe tity hižo zakazali. „Štož kraje kaž Ruanda, Kenia­ a Uganda móža, dyrbjało tež w Němskej móžne być.“

wozjewjene w: Politika
pjatk, 10 meje 2019 14:00

Rewolucioněrujetaj twarstwo

Z pomocu ultrazwukoweje technologije beton měšeć a energiju lutować

Mjeno firmy „Sonocrete“ wobsahuje dwě wopřijeći. „Sono steji za sonochemiju, při čimž dźe wo wliw ultrazwuka na chemiske reakcije. Concrete je jendźelske słowo za beton“, rozłožuje jednaćel Ricardo Remus. Młody Choćebuski twarski inženjer je z koleginu dr. Christianu Röß­ler nowu metodu za to wuwił, zo by beton spěšnišo stwjerdnył. Dr. Rößler je wědomostna sobudźěłaćerka Weimarskeje Bauhaus-uniwersity a nawjeduje tam dźěłowu skupinu za mikroskopiju elektronow a cementowu chemiju. „Rewolucioněrujemoj zhotowjenje betona“, měni Remus.

wozjewjene w: Předźenak

Sernjany swjeća lětsa prěnje pisomne naspomnjenje wsy před 600 lětami. Rodźeny­ Sernjančan a dobry znajer stawiznow delanskich wsow Pawoł Rota je někotre stawizniske zajimawostki wo wsy zestajał, kotrež čitarjam Serbskich­ Nowin we wjacorych dźělach spřistupnjamy­:

Zachowana pastyrnja

Wojnarjec Franc (prawje: Franc Ryćer, najmłódši z wojnarjec štyrjoch hólcow = 1901–1962) bě njewobydlomnu móličku ležownosć srjedź wsy za sebje (z mandźelskej) dosahacu spóznał, gmejnje wotkupił a rozpadanku wottorhawši sej na městnje 1928 wot Rochec twarcow mały domčk natwarić dał. Hewak by Sernjanska pastyrnja zabyta a nawjes trochu wjetša była.­ – Dopominam so hišće na po Druhej swětowej wójnje wobydlenu móličku pastyrnju we Łazku. Dźensa ma na jeje městnje Rawšec swójba mału zahrodku.

Prěni mjez chěžkarjemi

Mjez wjesnymi chěžkarjemi běchu korč­mar, młynk a kowar často po swojim powołanju mjenowani, nic jako chěžkar abo ze swojim swójbnym mjenom. Woni mějachu tež trochu wjace pódy hač druzy chěžkarjo.

wozjewjene w: Předźenak
pjatk, 10 meje 2019 14:00

Wo zhubjenym pomniku w Radworju

Před 100 lětami skónči so Prěnja swětowa wójna. W němskich wójskach – přede­wšěm w sakskim a pruskim – wojowachu tež tysacy Serbow na bitwišćach na zapadźe a wuchodźe Europy. Jeničce katolski serbski kraj je w surowym boju wulkomocow wjacore sta swojich synow zhubił. Hižo za čas wójny abo krótko po jeje kóncu rozsudźi so tuž tež wjele łužiskich gmejnow a wosadow, stajić swojim padnjenym pomniki, zo njebychu so jich mjena zhubili.

Jedyn z prěnich wojerskich pomnikow w Budyskim kraju a scyła prěni ryzy serbsce popisany postajichu nalěto 1919 na Radworskim kěrchowje při Křižnej cyrkwi. Wopomnjenski kamjeń sam, kiž njeje bohužel zachowany, běchu Radworčenjo hižo w zymje 1916/1917 zhotowić dali, jako wójna hišće howrješe. Kaž Ra­dworski dopisowar w awgusće 1919 w Serbskich Nowinach rozprawješe, mějachu so nastupajo wuhotowanje po namjeće towarstwa „Domizny škit“ (Heimatschutz) z Drježdźan, kotrež bě naćiski wojerskich pomnikow zdźěłało a je po wšěm kraju rozšěrjało.

wozjewjene w: Předźenak
pjatk, 10 meje 2019 14:00

Hladarjo starych dale nuznje trěbni

Nürnberg (dpa/SN). Hladarnje starych w Němskej měli so po posudku Zwjazkoweje agentury za dźěło najprjedy raz na to nastajić, zo změja při wobsadźenju swobodnych městnow dale ćeže. Ličba njewobsadźenych městnow je minjeny čas dale přiběrała, zwjazkowa agentura w Nürnbergu składnostnje „dnja hladanja“ dźensa zdźěla. Mjeztym je njedostatk fachowcow na hladanskim polu cyłoněmski zjaw. Po informacijach dźěłoweje agentury nimaja w žanym zwjazkowym kraju dosć požadarjow, zo móhli swobodne městna zaso wobsadźić. To płaći za wukubłanych fachowcow runje tak kaž za pomocne mocy. W Němskej pytaja 15 300 hladarjow.

wozjewjene w: Politika

Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, swědča wo podawkach a ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy w minjenych lětach nimale pozabyli.

Nowy hród w Njeswačidle, kaž jón na pohladnicy z lěta 1905 widźimy, jenož hišće mało staršich ludźi znaje. Jónkrótny twar bu 23. meje 1945 přez zapalerstwo zničeny, po tym zo je hrózbne bitwy na kóncu Druheje swětoweje wójny přetrał.

wozjewjene w: Předźenak
pjatk, 10 meje 2019 14:00

Pokiwy (10.05.19)

Mejemjetanje w Kukowje

Pančicy-Kukow. Na Kukowskej klóšterskej łuce při kuble wotměje so kónc tydźenja mejski swjedźeń. Dźensa po natočenju piwa wot 19 hodź. je party z DJjom Guydom. Jutře su wobydlerjo a hosćo w 15 hodź. na kofejpiće a po tym, něhdźe wot 16 hodź., na mejemjetanje přeprošeni. Wječor su reje z kapału Logarhythmus, programom a DJjom. Njedźelu zapiskaja Chróšćanscy muzikanća wot 11 hodź. k rańšemu piwku. Mały chór Serbskeho gymnazija Budyšin a Serbska rejwanska skupina Smjerdźaca wuhotujetej program wot 15 hodź.

Zabawa při małym haće

Worklecy. We Worklecach je mejemjetanje jutře w 17 hodź., a to na naměsće při małym haće. Wjesne dźěći a młodźina su program nazwučowali a so na přihladowarjow wjesela. Po tym je zabawny wječor ze skupinu Fünf an der Feier w parku za hrodom. Worklečanske swójby staraja so wo ćělne derjeměće.

Chošća wjazać nawuknyć

wozjewjene w: Pokiwy
pjatk, 10 meje 2019 14:00

Rozdźěle akceptować

Třicety raz je Friedricha Ebertowa załožba Budyski forum wčera a dźensa w sprjewinym měsće zarjadowała. Centralna tema bě prašenje, kak so dopominać na žiwjenje w NDR, kak wobchadźeć z njeprawdu SED 30 lět po měrniwej rewoluciji. Zo je Frank Richter, znaty teologa a wojowar wo wobydlerske prawa, wjelelětny nawoda krajneje centrale za politiske kubłanje a nětčiši kandidat SPD za nowy Sakski krajny sejm, wčera zawodnje spytał na prašenje „Za čo so dopominać?“ z aktualnym poćahom wotmołwić, bě wobdźělnikam zawěsće wjeršk. Za wažny pak mam tež facit po wčerawšej podijowej diskusiji. Hdyž bě tam rěč wo tym, zo měli rozdźělne pohódnoćenje NDRskeje zašłosće akceptować, wotpowěduje to skerje začuwanju jednotliwca. Tež hdyž njeje měnjenje jednoho tamnemu přijomne: Wone twori sobu wjacehódnotu, kotraž wšitkim wjace dawa hač jednostronski wid. Wažne to dopóznaće za dalše rozestajenje ze zašłosću NDR. Axel Arlt

wozjewjene w: Politika

nawěšk

nowostki LND