Dr. Frank Stübner

pjatk, 09. awgusta 2019 spisane wot:
Z 25 lětnikami Hornjołužiskeje domjaceje protyki bě sej nakładnik dr. Frank Stübner wulke čitarstwo zdobył. Z disertaciju wo literarnym tworjenju Jurja Brězana promowowany germanist zahaji swoje lektorske dźěło 1986 w Ludowym nakładnistwje Domowina. Dokelž njemóžeše tam němskorěčnu knižnu protyku po towaršnostnym přewróće 1989/1990 dale wjesć, załoži wón 1. apryla 1992 swójske nakładnistwo Lusatia. Te wuwi so spěšnje na spušćomnu a kwalitnu adresu nastupajo domiznowědnu literaturu w naj­šěr­šim zmysle. W běhu 25 lět wuńdźe tam na 250 edicijow. Awtorojo kaž Gottfried Unterdörfer abo Annelies Schulz běštaj pola dr. Franka Stübnera wudawaćelsku domiznu našli. We Łužicy pak znajachu jeho tež z lětnjeho dźiwadła Budyskeho NSLDź. Ze zabawnymi małymi lekcijemi serbsko-němskeje domiznowědy je wón publikum na předstajenja přihotował. Wysoko připóznaty bě jako radźićel w frakciji Lěwicy Budyskeho wokrjesneho sejmika. Njejapka smjerć je nakładnika 7. apryla 2017 z płódneho dźěła torhnyła. To bě bohužel zdobom kónc jónkrótneho małeho na­kładnistwa. Jutře, 10.

Dr. Marja Grólmusec

wutora, 06. awgusta 2019 spisane wot:

Maćica Serbska wopomina dźensa 75. po­smjertniny swojeje čłonki, kotraž je serbske narodne hibanje wědomje sćěhowała. Žana biografija wo Mari Grólmusec njehódnoći dotal jeje nahlady wo samostatny serbski stat, kajkež je swojemu dźenikej dowěriła: „Wumolowach sej jónu hranične zawěry, jónu zakaz wupućowanja, přemyslowach wo naležnosćach waluty w nowym staće, wo přesydlenskim prawje zastojnikow atd., widźach před sobu opciju. A čim wjace rozmyslowach, ćim hrózbniša a hórša so mi wěc zdaše. Wěsty čas mějach serbski stat za hotowy fakt, a moja jenička nadźija bě, zo budźe móžnosć, wostać němska staćanka reicha a móc bydlić we Łužicy.“

W lěće 1922 bě Marja Grólmusec při­stupiła serbskemu wědomostnemu to­war­stwu, je tak stupiła do stopow swojeho nana­ a wuznała swoju zwjazanosć ze serbstwom. Samo z chłostarnje Waldheim wona na Radwor spominajo pisaše: „A štwór­ty dźeń jutrow chcych do Budyšina.“ To bě přeco termin lětneje hłowneje zhroma­dźi­zny Maćicy Serbskeje. Dźenik Marje Grólmusec z lěta 1919 do 1921, kotryž bu 1975 znaty, chowaja w Serbskim kulturnym archiwje w Budyšinje. Marka Cyžowa

Hańža Hernaštec

pjatk, 02. awgusta 2019 spisane wot:

2. žnjenca 1769 bě we Wojerecach struchły podawk: Na torhošću města wotprawi kat z mječom 19lětnu Hańžu Hernaštec. Čehodla bě sudnistwo z Rachlowa pochadźacu holcu k smjerći zasudźiło? Hižo w starobje jědnaće lět dyrbješe wona jako kruwarka na knježi dwór do Wulkich Ždźarow hić. Tam je njesmilnje roboćiła. Maličkosćow dla ju často pochłostachu, nuzowachu ju samo ze skotom w chlěwje spać. Jako ju knježk 30. žnjenca 1768 wumo­cować spyta, so Hańža wobaraše a ze zadwělowanja z latarnju knježu wowčernju zapali. Smjerći by so hišće­ wuwi­nyć móhła, by-li so na syna knježka wudała. To pak wona raznje wotpokaza. Tak dźěše jako čestna njewjesta zdra­sćena k wotprawnišću.

Pawoł Kmjeć z Chrósćic, znaty awtor nabožnych a historiskich hrow, wuži wosud Hańže Hernaštec a spisa dramu z jeje mjenom. Wjesna dźiwadłowa skupina hru 21. jutrow­nika 1960 w Kulowje prěni raz předstaji. Dalše wustupy z přemóžacym wuspěchom běchu na dalšich wosom městnach w Serbach a samo dwójce w Słowakskej. Hłownu rólu Hańže Her­na­štec bě Hilža Kochec (pozdźišo Šołćina) z Noweje Wjeski hrała. Mikławš Krawc

Serbski student

póndźela, 29. julija 2019 spisane wot:

26. julija 1919 wuńdźe jako přiłoha Serbskich­ Nowin prěnje čisło Serbski student­. Mjenowaše so „organ zwjazka a schadźowanki serbskich studentow“. Wo časopisu dr. Měrćin Völkel 1984 pisaše, zo „měješe swój nadawk mjez schadźowankami“. Wšako bě jeničke ideo­logiske wjaza­dło, jeničke informaciske łopjeno mjez studentskimi a šulerskimi towarstwami. Prěni redaktor bě Franc Šołta. Po nim wu­zwolichu na schadźowankach za redaktorow resp. sekretarow Marju Kubašec, Měrćina Nowaka­Njechorń­skeho, Jurja­ Wuješa, Pawoła Wowčerka, Maksa Rječku, Pawoła Nowotneho, Antona­ Naw­ku nimo dalšich – wšitcy mjenowani stachu so po tym w Serbach znate­ wosobiny na literarnym a wě­do­mo­stnym polu. Po přewzaću mocy­ přez nacijow 1933 so situacija tež za ča­sopis zhórši. Poslednje čisło wuńdźe 24. septembra 1936. Pesimistiskim nahladam nastupajo přichod našeho ludu znapře­ćiwi Anton Nawka w mejskim wu­da­ću 1934 tute słowa: „Jelizo přesta­njemy wěrić do dalšeho rozwića našeje kultury, našeje rěče ..., z tym wokomikom je naš narod wumrěł.“

Mikławš Krawc

Dr. Korla Awgust Kalich

póndźela, 15. julija 2019 spisane wot:
Dr. Korla Awgust Kalich narodźi so 10. julija před 175 lětami žiwnosćerjej Pětrej Kalichej we Łutyjecach (Leutwitz) w Hodźijskej wosadźe. Po maturiće w Budyšinje a studiju teologije w Lipsku bu wón 1871 w Hornim Wujězdźe za fararja zapokazany. Wo wuznamje a zapřijeću Božeho syna promowowaše Kalich na doktora filozofije. 1881 bu wón na kapłana Budyskeje Michałskeje wosady powołany a lěto po tym na jeje fararja. Jako tajki da tež tamnišu faru a Boži dom ponowić. 1895 powoła cyrkwinska wyšnosć jeho za fararja a superintendenta do Oschatza. Po dlěšej chorosći wón tam w septembru 1900 zemrě a bu tež w Oschatzu pochowany. We łužiskim času Kalicha nasta rjad serbskich nabožnych spisow, tak 1887 kniha „Naša nanajswjećiša wěra“ a hižo 1876 wobšěrny přinošk k 150. jubilejej Łužiskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku. Wot 1882 do 1894 bě dr. Kalich městopředsyda Maćicy Serbskeje a po tym hač do wotchada do Oschatza jeje předsyda. Wot 1882 do 1895 bě čłon předsydstwa a pokładnik Serbskeho misionskeho towarstwa a mjez druhim předsyda Towarstwa pomocy za studowacych Serbow a Serbskeho kandidatskeho towarstwa. Manfred Laduš

Pawoł Lejnik

štwórtk, 11. julija 2019 spisane wot:
Prěni župan Běłowodźanskeje župy Pawoł Lejnik narodźi so 7. julija 1899 ratarskej swójbje w Slepom. W Delnim Wujězdźe załoži wón twornju za předźěłanje słomy a rohodźe. Chcyše tak ludźom doma zasłužbu zaručić. Něhdźe 70 holanow w jeho zawodźe dźěłaše. Jara zasadźowaše so za serbske zajimy. We Weimarmarskej republice žadaše sej jako zapósłanc Rózborskeho wokrjesneho sejmika wo­spjet socialne lěpšiny za dźěławych a prawa za Serbow. Nacije jeho tuž přesćěhowachu. Hnydom po wójnje 1945 je w holanskich wsach Domowinske skupiny załožił, zo by so serbstwo wožiwiło. Lejnika wuzwolichu za prěnjeho župana Běło­wodźanskeje župy a čłona­ Serbskeho ludoweho wuběrka. Z delegaciju Slepjanow wobdźěli so wón 1947 na swjatočnym połoženju zakładneho kamjenja za nowy Serbski dom. Lejnik postara so tež wo to, zo da­richu holenjo drjewo za twar domu. W jeho Slepjanskej chěži bydlachu w prěnich powójnskich lětach­ přistajeni Domowiny, kaž Gerat Hančka, kotřiž Domowinske a kulturne dźěło nawjedowachu a tež kursy serb­šćiny organizowachu. Přezahe zemrě Pawoł­ Lejnik 27. oktobra 1948. Manfred Laduš

Sokoljo w Poznanju

pjatk, 28. junija 2019 spisane wot:
K wjerškam skutkowanja prjedawšeho Serbskeho Sokoła (1920–1933) słušeše wobdźělenje na 7. zlěće pólskeho Sokoła wot 27. smažnika do 2. pražnika 1929 w Poznanju, a to ze 24 Sokołami a Sokołkami. Před wulkej kulisu přihladowarjow w měšćanskim stadionje předstajichu młodźi Serbja zwučowansku scenu, kotruž bě Arnošt Bart-młódši (1903–1996) naćisnył a ke kotrejž bě mišter Bjarnat Krawc krótkodobnje hudźbu stworił. Wo wustupje w stadionje pisaše po zlěće starosta Jakub­ Šajba w Sokołskich Listach: „A ze šumjacym přikleskom přihladowarstwa přiwitane stupi 12stawate drustwo ze srjedźa stadiona do zwučowanskeho postoja. Kapała zahra mištra Krawcowu krasnu hudźbu a z njej předstajowachu naši Sokoljo za symboliskim zwučowanjom rjanu swobodu našich prjedownikow, kotrejž sćěhowaše poraženje a narodne wotročstwo, ale skónčnje so pod rozwiwacej serbskej chorhoju wubudźichu nowe mocy a nowa nadźija za lěpši přichod serbskeho naroda.“ Serbskej delegaciji přiwyskachu tež na swjedźenskim ćahu. Na znatej fotografiji kroča na čole tři žony w narodnej drasće: Cecilija Nawkec, Marta Šołćic a Elza­ Janakowa.

Cecilija Nawkec

pjatk, 17. meje 2019 spisane wot:
19. meje 1909 narodźi so swójbje Radworskeho wučerja Michała Nawki holčka Cecilija­. Wona bě pozdźišo znata wědoma Serbowka a Sokołka. W lěće 1927 wob­dźěli so w pólskich Dalkach na kursu ludoweje uniwersity. 1929 přebywaše z delegaciju Serbskeho Sokoła na zlěće pólskeho Sokoła w Poznanju. Na foće wo swjedźenskim ćahu kroči Cecilija na čole runja Marce Šołćic a Elzy Janakowej w narodnej drasće. W samsnym lěće při poswjećenju pomnika Korle Awgusta Kocora w Zahorju stej Cecilija a Dora Frajšlagec jeničkej žonje. W katolskej drasće chodźeše čas žiwjenja. Tomu tak bě, jako słužeše fararjej Jurjej Handrikej w Markneukirchenje a w Njebjelčicach. Farar Handrik jako tehdyši městopředsyda Domowiny drje bě na tym „wina“, zo bě Cecilija Nawkec po załoženju Serbskeho zarjada 1948 zamołwita wotrjada za žony. Poslednje lěta žiwjenja bě w starowni swj. Ludmile w Swinjarni. Tam zemrě 18. meje 2002, dźeń do swojich 93. narodnin. Mikławš Krawc

Křesćan Kulman

štwórtk, 16. meje 2019 spisane wot:
13. meje 1869 zemrě wučer, spisowaćel a kantor Křesćan Kulman po dźěłapołnym žiwjenju za serbstwo a serbske pismowstwo. 14. awgusta 1805 bě so wón w Małej Nydeji pola Wojerec narodźił. Zakónčiwši Delnjowujězdźanski wučerski seminar­ wučerješe najprjedy sydom lět w susodnych Lipinach, najwuchodnišej wsy Łazowskeje wosady. Wot jutrow 1831 hač do smjerće běše wučer a kantor w Delnim Wujězdźe. Wuske zwiski wudźeržowaše z fararjom a basnikom Handrijom Zejlerjom, bě awtor serbskich knihow a zeserbšći tójšto spisow a wučbnicow. 1842 wuda ze Zejlerjom „Krótke kěrluše a spěwarske za serbske šule“ a „Zahrodu kwětkojtu“. Jeho najwuznamniši přełožk bě 1862 ćišćane dyrdomdejske powědančko ze swětoweje literatury „Robinson“. Z jeho pjera su dale wučbnica „Serbsko-němski ABC“, „Jan abo spěwaj a dźěłaj“, we Wojerecach pola jeho bratra Jana ćišćane spisy „Tři njewjesty a štwórta ma kwas“, „Wosebite čisło powěsćow“ a „Serbski wustojny pčołar, abo kak dyrbiš w serbskim kraju pčoły plahować“. Wuda tež zběrku swojich basnjow „Bórčate, kałate a palate čmjeły, wosy a šeršenje“. Wot lěta 1847 bě čłon Maćicy Serbskeje. Manfred Laduš

Hańža Bjeńšowa

srjeda, 27. měrca 2019 spisane wot:
Dźensa před sto lětami narodźi so w Róžeńće swójbje wučerja a kantora Jana Rachele­ holčka Hańža. Wona bě pozdźišo znata wučerka, tworjerka serbskeje dźěćaceje literatury, nošerka Literarneho a wuměłskeho myta Domowiny, Myta Ćišinskeho. Po ludowej a powołanskej šuli bě hač do lěta 1945 w Budyšinje předawarka a na to kontoristka banki. W lěće 1946 wobdźěli so w Radworju na wučerskim kursu, bu wučerka w Hodźiju, Budyšinje, Koblicach a Bórku. 1950 wuda so na Pawoła Bjeńša ze Sernjan. Dźěłaše w Instituće za serbski ludospyt, w LND, Domje za serbske ludowe wuměłstwo a jako redaktorka Płomjenja. Wot 1970 skutkowaše jako swobodna awtorka. Z jeje powědančkow, hrow a wjetšeje ličby knižnych wudaćow móžemy tu jenož někotre mjenować: „Spušćej so na Maksa“ (1961), „Kónčkojty zub“ (1966), „Klimpotata ryba“ (1968), „Złoty rjećazk“ (1985), „Skludźena tučel“ (1965), „Monika“ (1980), „Přez horiny a doliny“ (1989), „Parlički wódneho muža“ (1968). Njeličomne su tež jeje basnje (něhdźe 150), přinoški w antologijach LND, w Serbskej protyce, Předźenaku a Płomjenju. Hańža Bjeńšowa zemrě 15. měrca 1999. Mikławš Krawc

nawěšk

  • Sernjany su swoju róčnicu prěnjeho naspomnjenja wsy před 600 lětami z wosebitym wjesnym swjedźenjom wuspěšnje woswjećili. Tule nańdźeće někotre fotowe impresije wo tym:
Zerna feierte unlängst die Ersterwähnung des Ortes vor 600 Jahren mit einem beson

nowostki LND