Japanska kapitulowała – kónc wójny

srjeda, 02. septembera 2015 spisane wot:

2. septembra 1945 skónči so z bjezwuměnitej kapitulaciju kejžorstwa Japanskeje před aliěrowanym wójskom Druha swětowa wójna. Na ameriskej wójnskej łódźi „Missouri“ w Tokioskim zaliwje podpisachu dokument wo kóncu wójny na bit­wišćach w Aziji a na Pacifiku. Agresor Japanska dyrbješe zdobom postajenja Podstupimskeje­ konferency a jeje zrěčenja z 2. awgusta připóznać. Za Japansku podpisaštaj kapitulaciju wonkowny minister Shigemitsu Mamoru a šef generalneho staba Yoshijiro Umezu, za zjednoćene aliěrowane wójsko jeho najwyši rozkazowar, ameriski general MacArthur. Po nim podpisachu dokumenty wo skónčenju Druheje swětoweje wójny zastupnicy wšěch hłownych, na bojach přećiwo Japanskej wobdźělenych krajow – wojerscy reprezentanća Chiny, Wulkeje Britani­skeje, Sowjetskeho zwjazka, Awstralskeje, Kanady, Francoskeje, Nižozemskeje a Nowoseelandskeje.

Lenka Nowakowa

pjatk, 21. awgusta 2015 spisane wot:

Bywša městopředsydka Domowiny, wučerka, załožićelka a nawodnica Slepjanskich kantorkow Lenka Nowakowa by dźensa swoje 80. narodniny swjećiła, njeby-li po ćežkej chorosći 26. oktobra 2007 zemrěła. Narodźiła bě so Čižikec ratarskej swójbje w Brězowce jako prěnja z dwójnikow. W swojej Slepjanskej drasće poda so wona 1949 na Budysku Serbsku wyšu šulu. Hižo bórze po tym wza ju Pawoł Nedo sobu do Drježdźan, hdźež wona prezidenta Wilhelma Piecka serbsce postrowi. Na Rownjanskej šuli bě mać šěsć dźěći 35 lět šulerjow horliwje wuwučowała, k lubosći serbstwu kubłała a šulski chór dirigowała. 21lětna Lenka Čižikec zakitowaše na IV. zwjazkowym kongresu 1957 zmužiće fararja-basnika Józefa Nowaka, kotrehož nowinski přinošk „Serbska swójba – wutroba naroda“ bě tam čłon politběrowa CK SED prof. Fred Oelßner jako nacionalistiski raznje kritizował. Po přewróće bu Lenka Nowakowa znowa do zwjazkoweho předsydstwa a za městopředsydku Domowiny wuzwolena. 1993 wona w Rownom jutrowne spěwanje wožiwi.

Jan Rječka

štwórtk, 13. awgusta 2015 spisane wot:
Budyski tachantski wučer, kantor, hudźbnik, Maćicar a podoficěr Jan Rječka je 13. awgusta 1915 w lacareće blisko Psucina po ćežkim zranjenju na wuchodnej fronće zemrěł. 4. februara 1878 bě so wón žiwnosćerskej swójbje w Małych Bobolcach ­narodźił. Chodźeše na tachantsku šulu a Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot lěta 1898 wučerješe w Budyšinje a bě woblubowany kantor Serbskeje cyrkwje. Bě wuběrnik Towarstwa swjateju Cyrila a Metoda za Budyšin, předsyda zjednoćenstwa serbskich katolskich wučerjow a podpěrowaše Towarstwo serbskeje studowaceje młodźiny. Z fararjom Jurjom Wingerom załoži 1902 Budyske towarstwo Jednota, dirigowaše jeho chór, kotryž přednjese 1912 Jurja Pilkowu spěwohru „Smjertnica“. 1909 bě wón hudźbny wotdźěl Maćicy wožiwił. Přihotowaše nowowudaće Fiedleroweho šulskeho spěwnika „Spěwna radosć“ a nowonakład jeho Towaršneho spěwnika. Basnješe a pisaše přinoški do Krajana, za Časopis Maćicy Serbskeje a za měsačnik Łužica. Po wudyrjenju Prěnjeje swětoweje wójny dyrbješe na frontu. M. Laduš

Serbske dźěći w Čěskej

wutora, 11. awgusta 2015 spisane wot:
Wot julija do septembra 1945, krótki čas po Druhej swětowej wójnje, zmóžnichu čłonojo Praskeho Towarstwa přećelow Serbow a čěskeho Sokoła něhdźe 120 serbskim dźěćom rjane prózdniny. Hižo w juliju přebywaše skupina dźesać hólcow a holcow z Kamjenskich kónčin pod dohladom knjenjow Meškankoweje z Kanec a Zarjeńkoweje z Chrósćic w Jabkynicach (tam běchu hižo wot 1930 do 1932 „ferialne kolonije“). W Starych Splavach blisko Machoweho jězora běštej w awgusće dwaj přechodaj ze stajnje něhdźe 40 dźěćimi. Wo dnjach blisko města Doksy po- zdźišo Pawoł Grojlich w swojej knize „Lěta ćmy a nadźije“ mjez druhim tež wo tym pisaše, zo Feodor Cyž (syn krajneho rady dr. Jana Cyža) a Jurij Kral (pozdźišo Wotrowski farar) prózdninarjow wuwučowaštaj. Dalša skupina dźěći z Radworskeje wosady přebywaše jako hósć Českobudějovicskeje župy Sokoła w Lišovje. Wo dožiwjenjach w južnych Čechach a wo wulěće do Prahi ze spěwanjom w rozhłosu rozprawja Hańža Winarjec-Orsesowa w knize „Radwor – ze stawiznow wjesneje šule“. Mikławš Krawc

Jan Awgust Kerk

štwórtk, 30. julija 2015 spisane wot:
Wyši wučer, Maćicar a serbski spisaćel Jan Awgust Kerk narodźi so 31. julija 1865 žiwnosćerskej swójbje w Čornjowje pola Bukec. Wuchodźiwši Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje bě tam aktiwny čłon předsydstwa a dirigent Towarstwa serbskich seminaristow. 1885 nastupi wón prěnje wučerske městno w Kotecach a přistupi Maćicy Serbskej. Po tym wučerješe w Nowej Wsy nad Sprjewju a wot lěta 1888 do 1890 w Rakecach. Tam bě hibićiwy předsyda 1880 załoženeho serbskeho towarstwa Lipa. W Rakecach woženi so wón 1890 z najmłódšej sotru dr. Arnošta Muki, Almu, a załoži sej serbsku swójbu. Wot lěta 1890 wučerješe w Rochlitzu a bě po tym 31 lět wyši wučer w Pirnje. 1930 poda so na wuměnk. Lětdźesatki wobdźěleše so aktiwnje na skutkowanju Drježdźanskich serbskich towarstwow, kaž běštej to Čornobóh a Hromadnik. Spisa­ krótkoprozu, pućowanske rozprawy, kaž „Pjeć dnjow w Sarajewje“, a lu­dowědne přinoški, kotrež Serbske Nowiny­ a protyka Předźenak wozjewjachu. 2. měrca 1938 zemrě Kerk w Pirnje. Manfred Laduš

Dudak Bola

srjeda, 29. julija 2015 spisane wot:
Před sto lětami zemrě sławny Slepjanski dudak Matej Hančo, kotremuž tež Bola rěkachu. Narodźił bě so wón 1838 a bě ratar ze statokom na Slepjanskej nawsy. Jara­ woblubowany a nadarjeny ludowy herc hraješe we wokolinje na swjedźenjach, kwasach, kermušach a rejach na serbskich dudach – na kózole a měchawje. Sam wobknježeše Bola tež klarinetu a małe serbske wěrowanske huslički. Wuběrnje zanošowaše wón ludowe spěwy swojeje domizny a samopěsnjene žortne serbske a němske składnostne hrónčka. 1886 wo­pyta­ Ludvík Kuba Bolu w Slepom a zapisa sej tójšto jeho pěsnjow, melodijow a rejow. 1888 pokročowaše z tym dr. Adolf Černý. Bola a jeho hercy buchu daloko za mjezu domizny znaći, dokelž na mnohich na­rodopisnych wustajeńcach, kongresach a koncertach piskachu. Předewšěm w Serb­skej wsy wšosakskeje wustajeńcy 1896 w Drježdźanach a w tamnišim drastowym ćahu žněješe dudak Bola wulke připóznaće, bu samo z kralownu Carolu fotografowany. Wot lěta 1896 je wón chór Slepjanskeho towarstwa Spiwny wěnašk hudźbnje přewodźał. Manfred Laduš

Carl Blechen

wutora, 28. julija 2015 spisane wot:
„Moler krajiny braniborskeje marki“ a pućrubar realistiskeho molerstwa Carl Blechen zemrě 23. julija 1840 w swojim Berlinskim bydlenju na Wilhelmowej. Pochowany bu profesor Berlinskeje aka­demije wuměłstwa serbsko-němskeho pochada na nowym pohrjebnišću w Neuköllnje, hdźež mała tafla na muri na njeho dopomina. 26. julija 1798 bě so Carl Blechen narodźił swójbje němskeho dawkizběrarja w Choćebuzu. Mać Ana Kita běše­ z Lěškowa. Jeje bratr Jan Hapac wučerješe na Choćebuskim gymnaziju, do kotrehož młody Blechen chodźeše, a bě pozdźišo serbski farar w Modłej. Wón je wuwiće młodeho Blechena najbóle sobu wobwliwował, kiž studowaše na Berlinskej akademiji wuměłstwa a bě wot lěta 1829 profesor woneje akademije. Do najznaćišich wolijowych mól­bow­ Blechena słušeja „Pěskojty puć“ w Delnjej Łužicy, „Lěhwo Semnonow“ a „Walcownja pola Eberswaldy“, prěnje zwobraznjenje industrijneho zawoda w Němskej. Za čas NDR je Rada wobwoda Choćebuz Myto Ble­chena za tworjacych wuměłcow spožčała. Manfred Laduš

Za prawa Serbow demonstrowali

pjatk, 24. julija 2015 spisane wot:
Dźensa před 70 lětami demonstrowaše nimale­ 60 000 Pražanow na Staromě­šćanskim naměsće za swobodu Łužicy a za prawa Serbow. Spočatk junija 1945 běchu bywši čłonojo čěskeho Towarstwa přećelow Serbow (SPL) pod nawodom Vladimíra Zmeškala swoje wot nacijow zakazane towarstwo wozrodźili. Wot fararja Jana Cyža hižo 9. meje 1945 za­łoženy Łužiskoserbski­ narodny wuběrk a SPL stej w rjedźe čěskich městow manife­stacije za prawa Serbow kaž tež za přizamknjenje Łužicy k Čěskej republice přewjedłoj. Najwjetša demonstracija bě 24. julija 1945, na kotrejž porěčachu před Staroměšćanskej­ radnicu Prahi naměstnik premierministra Josef Davíd, wjele­lětny přećel Serbow a kultusowy minister Zdeněk Nejedlý, wyši měšćanosta Prahi Václav Vacek a w mjenje Łužiskoserb­skeho narodneho wuběrka farar Jan Cyž. Hišće nazymu 1945 wuda Vladimír Zmeškal­ pod titlom „Za svobodu Luži­ckých Srbů“ w Praze zběrku dokumentow tychle manifestacijow. Manfred Laduš

Serbja w Strážnicy

štwórtk, 16. julija 2015 spisane wot:
Srjedź julija 1965 swjećachu w čěskim měsće Strážnice 20. mjezynarodny festiwal ludowych pěsnjow a rejow, na kotrymž so tež serbske ćělesa wobdźělichu. Chór Lipa župy „Michał Hórnik“, Centralny chór Domowiny (nětko „Budyšin“) a centralna serbska instrumentalna skupina předstajichu tam dwójce dohromady 20 000 přihladowarjam awtentiski Kulowski serbski katolski kwas ze spěwami, rejemi a tradicionalnymi swjedźenskimi ceremonijemi w narodnej drasće. Jan Bulank spěwarjow a hudźbnikow tehdy dirigowaše. Sobu­dźěłaćer Domu za serbske ludowe wu­měłstwo Mikławš Kostorž bě z nimi reje a wotběh kwasa nazwučował. Serbja žnějachu wjele připóznaća za swój poskitk. Pozdźišo su mjez druhim Smjer­dźečanscy rejwarjo, folklorna skupina Sprjewjan, Wudworski wjesny ansambl a Slepjanski folklorny ansambl w Strážnicy wuspěšnje wustupowali. Pokazowachu tam tež wustajeńcy wo Serbach. Hižo wjacore­ lěta jězdźa Serbja­, tak z Chrósćic a wokoliny, jako přihladowarjo na mje­zynarodny festiwal do Strážnicy. Manfred Laduš

Bjedrich Awgust Wićaz

pjatk, 19. junija 2015 spisane wot:
Wyši mašinotwarski inženjer a spěchowar serbskeho towarstwoweho žiwjenja Bjedrich Awgust Wićaz narodźi so 21. junija 1865 swójbje kublerja w Brězynce pola­ Delnjeje Hórki. Po třoch lětach na Bu­dyskim­ Krajn­ostawskim wučerskim seminarje studowaše wón w Mittwei­dźe mašinotwarstwo. Jako inženjer dźěłaše po tym we wšěch srjedźoeuropskich krajach a spózna na swojich pu­ćowanjach wužitnosć serbskeje maćeršćiny. Namaka při­stajenje jako technikar w Drježdźanach, hdźež měješe tež předewzaće. Wićaz a Bjarnat Krawc běštaj prěnjej zapisowarjej 1889 załoženeho towarstwa­ ewangelskich Serbow Čornobóh w sakskej stolicy. Tři lěta bě tež jeho předsyda­. 1918 pomjenowachu jeho za čestneho čłona. Wot lěta 1920 bě čłon Maćicy Serbskeje. Wićaz zawostaji wjacore rukopisne zwjaz­ki zapisow Čornoboha. Financo­waše serbske koncerty w Drježdźanach a spěchowaše wot lěta 1922 tež spěwne towarstwo Hromadnik. 15. septembra 1927 wón w Drjež­dźanach zemrě. Nekrolog­ za njeho spisa Bjarnat Krawc. Wjace hač sto Serbow jeho k rowu přewodźeše. Manfred Laduš

nawěšk

  • Jara awtentiske běchu poskićenja ansambla Zabava z Ruskeje.
  • Na zahajenju festiwala štwórtk w Budyskim NSLDź počesćichu přitomni Juraja Kubánku (3. wotprawa) z trójnej serbskej sławu.
  • Hosćo z Peruwa zbudźichu ze swojimi přewšo pisanymi kostimami tójšto zajima.
  • Pólski cyłk z Bolesławieca na štwórtkownym swjedźenskim ćahu k zahajenju festiwala "Łužica 2019" po Budyšinje
  • Algeričenjo na jewišću NSLDź
  • Rejwarjo z Boliwiskeje
  • XIII. mjezynarodny folklorny festiwal "Łužica 2019" je zahajeny. Tule namakaće impresije z prěnich wustupow wobdźělenych skupin. Tule předstajichu skupiny štwórtk dopołdnja w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle hižo raz dźěćom swoje poskićenja, na wobra
  • Rejwarki a rejwarjo Serbskeho folklorneho ansambla Wudowor su zdobom hosćićeljo festiwala.
  • Rejwarki a rejwarjo z pólskeho Bolesławieca
  • Zajim zbudźi tež skupina ze Sewjerneje Makedonskeje
  • Dalši hosćićeljo łužiskeho mjezynarodneho festiwala: Serbska rejwanska skupina Smjerdźaca z hudźbnikami folklorneje skupiny Sprjewjan
  • Překwapjenka běchu mnohim wuměłcy z Peruwa.
  • Prěni raz spožčichu lětsa zarjadowarjo mjezynarodneho folklorneho festiwala wosebite myto a diplom za wurjadny wuměłski wukon. Jón dósta słowakski ansambl Bobańovci za swoju přirodnosć, awtentiskosć a originalitu.
  • Rejwarjo algeriskeho cyłka Couleurs d‘ Algerie
  • Boliwiscy rejwarjo a rejwarki w kostimach na jewišću
  • Boliwičenjo "in action"
  • Sobotu wječor běchu po Chrósćicach mnozy nadróžni muzikanća po puću.
  • Pólski młodźinski orchester z Leśnicy zahaji sobotny wječor na farskim dworje.
  • Tójšto ludźi zhromadźi so na programy na jewišću při gmejnskim zarjedźe ...
  • ... a wobhlada sej poskićenja skupin.
  • Na Koklic statoku předstajichu so tež čłonojo skupiny Wotała. Wšitcy z nich su bywši rejwarjo Smjerdźečanskeje rejwanskeje skupiny.
  • Smjerdźečanscy rewjarjo na jewišću pola Koklic
  • Pohlad z jewišća na dwór Wjeselic statoka
  • Na Zahrodnikec-Grutekc statoku pokaza mjez druhim tež Slepjanski folklorny ansambl dźěle swojeho programa.
  • Tež Slepjanscy wuměłcy hižo zahe na dorost mysla.
  • Wšitcy sobuskutkowacy słowakskeho ansambla Bobańovci zamóža znajmjeńša jedyn instrument piskać, spěwać a rejwać.
  • Na Kralec statoku knježeše čiła atmosfera.
  • Schow před krótkim dešćom pytachu sej tež hosćo na Kilankec statoku pod wulkimi předešćnikami.
  • Pólscy hosćo z pokazku ze swojeho programa na Kilankec statoku
  • Wo tym, zo bě sej na lětuši festiwal sobotu a njedźelu do Chrósćic wjac hosći dojěło hač hewak, swědčachu kopate połne parkowanišća.
  • Kultura zwjazuje, kaž tule Smjerdźečanskej rejwarce a algeriskeho rejwarja.
  • Sčasami nimale přepjelnjeny bě Koklic statok.
  • Wudworscy při poslednich přihotach na sobotny wustup na farskim dworje.
  • Wudworscy na farskim dworje
  • Jewišćo při gmejnje bě stajnje derje wopytane.
  • Rjanolinki-rejwarki Smjerdźečanskeje rejwanskeje skupiny
  • Serbska reja je jewišću při gmejnje tójšto pasantow do rejki prosyła.
  • Lóze hólcy wječor na jewišću Zahrodnikec-Grutkec statoka
  • Kabaretna skupina Lózy hólcy pokazachu přitomnym we wobłuku programa "Chróšćan special" na Zahrodnikec-Grutkec statoku, zo njejsu w běhu lět ničo zabyli
  • Na Wjeselic statoku zahudźi skupina NIMO ...
  • ... band wokoło Brězanec bratrow Józefa a Jana.
  • Tež němska skupina Slapstickers pokaza, što zamóže.

nowostki LND