Lyrika we wjacorych rěčach

pjatk, 15. julija 2016 spisane wot:

Swjedźeń poezije w duchu Jana Arnošta Smolerja přewjedli

Wot 20. junija do 4. julija wotmě so we a zwonka Łužicy 38. mjezynarodny swjedźeń serbskeje poezije, kotryž bě lětsa Janej Arnoštej Smolerjej wěnowany. Zwjazk serbskich wuměłcow běše tradicionalne zetkanje awtorow z tu- a wu­kraja organizował. Zazběh tworješe zarjadowanje za dźěći pod hesłom „Po puću z pěsnjemi a bajkami na česć Smolerja“ we Wojerecach. Pod nawodom Wórše Wićazoweje předstajichu šulerjo z Chrósćic pisany program. Tomasz Nawka rozłoži na to serbske instrumenty. Štwórtk, 23. junija, dožiwi w Budyskej Smolerjec kniharni antologija „Mosty w jachlacym wětrje – Serbja a jich přećeljo zjednoćeni w słowje a wobrazu“, wušła w časopisu „Bawülon“, swoju łužisku premjeru. Někotři z awtorow, kotřiž su w njej zastupjeni, čitachu swójske basnje w originalu kaž tež w přebasnjenju. Nimo toho prezentowachu so młodźi serbscy lyrikarjo, přednošowacy swójske twórby.

Twórby dosć reprezentatiwne

pjatk, 15. julija 2016 spisane wot:

Serbske wuměłče wustajeja w Biskopičanskej galeriji Carla Lohsy a radnicy

Wustajeńca „JASYM – DRUHI WID“ w Biskopicach stej poprawom dwě, přistupnej w rozdźělnych wote­wrjenskich časach hišće hač do 31. julija. Jedna je w měšćanskej galeriji Carla Lohsy,­ tamna w radnicy.

Galerija Carla Lohsy njeje runjewon mjez najwjetšimi hornjołužiskeho regiona, za propagowanje serbskeho tworja­ceho wuměłstwa pak ma njesnadny wu­znam. Hdyž tam serbske wuměłske dźěła pokazuja, wotwěraja wažne wrota do swojoraznosće regiona: do kultury Serbow. Galerija je pomjenowana po wažnym zastupjerju němskeho ekspresionizma Carlu Lohsy (1895–1965), woby­dlerju města wot 1929 hač do jeho smjerće. Wuběr twórbow njeje hladajo na date móžnosće přewobšěrny. Njedźiwajcy na to je wustajeńca dosć reprezentatiwna ze zastupjenymi wuměłčemi, kotrež su Maja Nagelowa, Iris Brankačkowa, Isa Bryccyna, Sophie Natuškec a Marion Kwicojc.

Mysle k předstajenju moderneho oratorija „Wětrnik a časy“ w Chrósćicach

We Łužicy wjerća so wětrniki – někotre hižo lětstotki, dalše hakle krótki čas, druhe docyła wjace nic. Kamjentnym je swójske, zo so tež potom hišće hordźe pozběhuja, hdyž wokřidła hižo njedźěłaja, młynske nastroje su wurumowane a do dźěłowych rumnosćow su ludźo zaćahnyli. Tajke młyny přetraja časćišo dlěje hač bróžnje a domy.

Witana to metafra za serbski lud, kotryž je zrudne časy přetrał, wjacekróć bu mortwyprajeny a je tola žiwy. Wona wšak njeje tak wšehowšudźomna kaž jejko, wuměłsce debjene, tak zo nichtó na ideju njepřińdźe, je wočinić.

Serbscy ludźo maja wosebitosć: Woni ženje z durjemi do domu njepadnu. Radšo­ wužiwaja woni přispomnjenje, wobraz abo hudźbu za to, štož chcedźa rjec. Rady přewostajeja připosłucharjej, sej sam wułoženje namakać. Takle začuwaš to tež w serbskim oratoriju za chór, orchester a rockband. Tradicionalnosći bu po mnohich lětach skónčnje něšto moderneho přidate. Jeli ći stawizny něšto woznamjenjeja, tworiš tež rady poćah k dźensnišemu časej.

Běchmy – Smy – Wšojedne

pjatk, 15. julija 2016 spisane wot:

„Ta jedna wěc přec’ wostanje: Tón serbski lud, tón nihdy njezańdźe!“ Što pak by było, njeby-li kaž w pozbudźowacej štučce było? Jeli Serbja tola raz – njehladajo na wšě­ krótko- a dołhodobne prognozy – zańdu? Njeby-li hižo nichtó serbsce rěčał; njebychu-li hižo nihdźe žane serbske chorhoje­ zmawowali. Njebychu-li družki z procesionom hižo po pólnych šćežkach do Róžanta putnikowali. Njeby-li so hižo nichtó z mjenowanej štučku pozbudźował? Za mnohich z nas drje je to struchła předstawa.

Tola by wšitko to tež ludźi přichoda rudźiło? Myslu sej, zo nic. Něchtóžkuli drje by melancholisce na to zhubjene zhladował, ale za wjetšinu by to we wšědnym dnju samsny woznam měło kaž za nas dźensa to polabiske, kumbriske abo dalmaciske – mjenujcy žadyn.

A tak mamy zajimawu, haj, tróšku wonajku situaciju. Ludźo tohole hypotetiskeho přichoda budu fakt zańdźenych Serbow bjezdźakni zaznawać. Štóž so wot Serbstwa wotpóznawa, tomu je to po wšěm zdaću smorže, hewak by dźě tomu zadźěwał. A komuž je Serbstwo něšto hódne a kiž je njezapomina, do njeho njezańdźe­, wšako je z nim žiwy.

Měrna rytmiska hudźba a twjerde zynki

pjatk, 15. julija 2016 spisane wot:

Barakka w Nuknicy jubilej swjećiła

Poslednju sobotu w juniju swjećeše towarstwo barakka „stoćiny“. Tale ličba wšak zestaja so tróšku lóštnje z wjacorych jubilejow: Su to 20 lět po prěnim koncerće w Nu­kničanskej kulturnej ba­race, 20. jubilej skupiny Stoned Hajtzer, 20. jubilej skupiny Crying Blue, 15lětne wobstaće DeyziDoxs, 15 lět Blind Judgement (inkl. dźesaćlětne posmjertniny) a dźesać lět skupiny Widła.

Přeprošeni běchu tučasni a něhdyši čłonojo barakki, wjesnjenjo a sympatizanća live-hudźby. Swjedźeń započa so z kofejom a tykancom. Tón abo tamny je hižo přichodnu generaciju „barakkownikow“ sobu na swjedźeń přiwjedł. Ći mali wužiwachu předwječorne hodźinki za to, běhać za mydliznowymi pucherjemi a woptać jubilejnu tortu. Ći wulcy činjachu to z piwom a bjesadu.

Z wuhotowanjom běchu sej zamołwići, kaž je to tež z festiwala Nukstock znate, wjele prócy dawali. Tak natwarichu stanowe jewišćo, budku za kulinariske wosebitostki, spřihotowachu městno za hraće kickera a přetwarichu nutřkownu rumnosć baraki na baru a za hladanje kopańcy.

Serbja maja kulturni posoljo być

pjatk, 17. junija 2016 spisane wot:

Na wopyće pola šefdirigenta Serbskeho ludoweho ansambla Dietera Kempy

Zahroda ze swojej tučnej zelenju a wosrjedź njeje wulka pyšna kastanija mje wobkuzłatej. A wulki w Hornim kraju typiski tykowany dom spožča ležownosći zdobom romantiskosć. „W tajkej wokolinje so tule jako samobydlacy derje čuju“, reaguje 59lětny šefdirigent Serbskeho ludoweho ansambla Dieter Kempe na moje překwapjenje. 1996 bě sej wón ležownosć bywšeho zawodneho­ dźěćaceho prózdninskeho domu kupił a je tam tójšto wutwarił. We wulkej­ stwě je wjerch z drjewom wupaženy, stare hrjady pak su dale widźeć.

Wustajeńca serbskeho tworjaceho wuměłstwa w Biskopicach

Smy so na to zwučili, zo njejewi so serbske tworjace wuměłstwo jeno w Budyšinje abo Wojerecach, ale po cyłej Hornjej Łužicy. Tež w Biskopicach pokazuja so nětko serbske wobrazy a skulptury. Přičina, zo so druhe galerije a wustajenišća serbskim wuměłcam wěnuja a so k dwukulturnosći regiona wuznawaja, staji prašenje: Što je so stało? Twórby serbskich wuměłcow su najpřeswědčiwiši argument za tónle zjaw.

Hač do kónca julija maja tež w Biskopicach z wustajeńcu „Ja sym druhi wid“ přiležnosć, so z wuměłstwom Serbow zeznać. Šěsć serbskich wuměłčow wustaja na žurli tamnišeje radnicy a w galeriji Carla Lohsy. Poprawom stej to dwě wustajeńcy. Na žurli radnicy, přefungowanej na wustajenišćo, su twórby Isy Bryccyneje, Maje Nageloweje a Borbory Wiesnerec wustajene. Iris Brankačkowa, Sophie Natuškec a Marion Kwicojc su w galeriji Lohsy prezentne. Na samsnu temu wustajachu wone hižo w Budyšinje.

Rozmołwa z literarnej wědomostnicu prof. dr. Luciju Hajnec

9. junija wopominachmy 100. po­smjertne narodniny spisowaćela Jurja Brězana. Prof. dr. Lucija Hajnec, literarna wědomostnica na wuměnku, je spisowaćela jako jeho swakowa jara derje znała. Z njej rozmołwjał je so Alfons Wićaz.

Kak sće Jurja Brězana zeznała?

L. Hajnec: Krótko do patoržicy 1945 nawróći so mój nan z wójnskeje jatby a zemrě dźeń do njeje. Běch tehdy 16 lět. My tři dźowki běchmy nětko bjez nana a mać bjez muža. Dwě lěće pozdźišo so Jurij Brězan z mojej sotru Ludmilu woženi. Do toho bě mi wón přez dźěło w serbskim młodźinskim hibanju znaty, kotrež so přez jeho skutkowanje spěšnje rozwiwaše. Wón je nam młodostnym do swědomja rěčał, njeorientować so jenož na studij mediciny, ale tež na wučerstwo a druhe powołanja. Tak započach 1947 w Praze sorabistiku/slawistiku studować. Z kwasom z mojej sotru sta so Jurij za mnje móhłrjec z nanowskim přećelom.

Što bě to wosebite čłowjeske na nim?

38. swjatk poezije: Basnik z Ukrainy

pjatk, 17. junija 2016 spisane wot:

Serhij Dziuba

* * *

Na slěbornej dłoni wěčnosće

mała holčka

hładźi wopuški 

z česakom měsačka

tola w dźiwnym špihelu

njewidźi swoje wobličo

Z jeje hladanja

wujewja so zmorski

cuzeje

žony

* * *

Na wotsalenej kupje

sylzy Jěwy tłóča so

po wobjimach

z běłeje skalizny

tak, zo móhli dosahnyć

wobzor, njebyli wón

ćeknył do morja

zo by stworił

muža

žonu

* * *

Budźće dołho žiwi

pisajće mało

a njebjesa njewobwinujće

z hrěchami

* * *

Rozpłakana rjanolinka

mikawčki

z parličkami sylzow

tulichu

tučel

(Z ukrainšćiny Benedikt Dyrlich)

Wječorny postrow dźěćom

pjatk, 17. junija 2016 spisane wot:

Mysle ke knižce „Dobru nócku, bariko“

W Ludowym nakładnistwje Domowina je wušła 26stronska kniha z twjerdeho papjerca „Dobru nócku, bariko“ za předšulske dźěći. Originalny titul „Meine liebsten Gute-Nacht-Geschichten“ wot Christy Kempter z ilustracijemi Sigrid Leberer přeradźa wobsah knihi. Wučerka a awtorka Rejzka Deleńkec je ju do hornjoserbšćiny přełožiła.

Starši znaja situaciju: Dźěći nochcedźa do łóžka, su njeměrne, rozpjeršene wot dnja abo boja so cyle jednorje ćmy a zwukow nocy. Potom móže tróštowaca abo žortna stawiznička pomhać, kaž namakamy ju w knize „Dobru nócku, bariko“. Rjenje je, hdyž dźěći same wot so wo knižku proša. Trjebaš chwile a wotpowědny měr, zo by je tónle rjany a wažny ritual předčitanja knihi nawučił.

nawěšk

nowostki LND