Lětsa w nakładnistwje POP wušła kniha Benedikta Dyrlicha „Grüne Hasen dampfen ab“ je zběrka cyłkownje 28 krótkopowědančkow w němskej rěči. Nimale wšitke z nich zaběraja so na někajkežkuli wašnje ze serbstwom.

Rozmołwa ze słowakskim přećelom Serbow Peterom Čačkom

Serbska literatura nańdźe wosebje w słowjanskim wukraju kedźbnosć a připóznaće. Wo to staraja so hłownje přełožowarjo w tutych krajach. Woni maja wuski a wutrobny poćah k serbskemu literarnemu tworjenju. K tajkim spěchowarjam słuša słowakski přećel Serbow, 82lětny literat, přełožowar, chórowy nawoda a organist Peter Čačko z Bratislavy. Před 57 lětami bě so wón z tworjenjom serbskich literatow zeznajomił a je jemu hač do dźensni­šeho swěrny. Z nim je so Alfons Wićaz rozmołwjał.

Što Was pohnuwa so 57 lět swěru za serbsku literaturu zajimować?

Zajimawe pućowanje podłu Sprjewicy

pjatk, 18. meje 2018 spisane wot:

Wo „maćerce Sprjewi“ předleža mnohe knihi, lědma pak wo jeje dohromady 60 kilometrow dołhich štyrjoch wotbóčkach. Nětko je informatiwny němskorěčny zwjazk wo Sprjewicy, kaž pódlanske rěčki serbsce rěkaja, na předań. Wulko-dubrawčan prof. dr. Eberhard Garbe je awtor derje wuhotowaneje nowostki wo „romantiskim kruchu Łužicy“, kaž w podtitlu rěka. Bohužel njejewi so w nim serbske mjeno Sprjewica, kotrež wužiwamy předewšěm za 40 kilometrow wotbóčku Sprjewje wot Lichanja hač do Sprjejc. Dalše tajke „dźěći Sprjewje“ su Malešanska, Grodkowska a Bórkowska rěčka. Zajimawa a lědma znata je teorija slědźerjow, zo bě Sprjewica něhdy hłowne rěčnišćo Sprjewje, mjeztym so wobhladuja wulku Sprjewju jako pokročo­wanje Lubaty.

Serbske impresije z 53. Wojerowskich swjedźenskich dnjow hudźby

Dwanaće koncertow, kotrež wuhotowa wjace hač 200 interpretow, steješe na programje lětušich 53. Wojerowskich swjedźenskich hudźbnych dnjow. Wo serbske impresije pak njepostara so jeno Serbski ludowy ansambl Budyšin z interaktiwnej bajku „Překlepana liška“ na tekst Jěwy-Marje Čornakec a z hudźbu Liany Bertók.

Na zahajenskim koncerće we Łužiskej hali překwapichu dołholětnych stajnych wopytowarjow kaž tež čestnych hosći z nowej swjedźenskej fanfaru. Wyši měšćanosta Stefan Skora předstaji hudźbnje zhusćeny kruch w přitomnosći komponista Jana Cyža jako něšto poradźeneho. Konserwa dotalneje fanfary z pjera Jana Pawoła Nagela njehodźeše so po lětach jewjacych so techniskich njedostatkow dla hižo wužiwać. „Ideju za nowu fanfaru poprawom dawno hižo mějachmy. Wona pak njebu ženje zrealizowana. Jan Cyž je runje to, štož chcychmy a trjebachmy, do notow přetworił“, praji šefchoreografka hudźbnych dnjow Carmen Hofmann.

Njedawno sedźachmoj, moja ruska žona a ja, ze Swjetu hromadźe. A nadobo Swjeta praji: „Ja sym Němka“ (wona ma němske staćanstwo). Na to ja: „Ale Swjeta, sće tola Rusowka“, a wona: „Wězo sym Rusowka“. A potom so intensiwnje wo tym rozmołwjachmy, wo čimž chcu tu pisać: Što to je, štož wučinja, zo sym Serb? Što je „serbske narodne wědomje“? A w kotrym zmysle smy my Němcy? Kak daloko dźe patriotizm za Němsku abo snadź za słowjanske kraje, hdyž dźě sym Słowjan?

Jasne je, zo smy staćenjo Němskeje. Wustawa Sakskeje praji: „W kraju bydlacy wobydlerjo serbskeje ludoweje přisłušnosće su runoprawny dźěl statneho ludu.“ Hdźež pak so njerozeznawaja statna přisłušnosć a narodnosć, etniskosć, potom smy Němcy. Ale smy tola Serbja, serbski lud – što to rěka?

Před 125 lětami delnjoserbska basnica so narodźiła

28. meje by zasłužbna a wuznamna delnjoserbska basnica, prócowarka a publicistka Mina Witkojc 125. narodniny swjećiła. Rodźena w Bórkowach jako Anna Wilhelmine Wittka zemrě wona 11. nowembra 1975. Jeje basnje a štučki – w 25 lětach dohromady 128 (poslednja z lěta 1946) – a jeje wobšěrne publicistiske dźěło jako zamołwita redaktorka Noweho Serbskeho Casnika a Serbskeho Casnika 1923 do 1931 pozběhnychu delnjoserbsku literaturu a nowinarstwo po wobsahu a rěči na nowy wysoki niwow. Wu­znamne su tež jeje přełožki znatych literatow do delnjoserbšćiny – na přikład Ćišinskeho, Zejlerja, Andrickeho, Němcove- je a Puškina. W mnohich knižkach a knihach su dźensa jeje literarne twórby přistupne w delnjoserbskej, hornjoserbskej, němskej a dalšich słowjanskich rěčach.

Hori so za kulturu a tradiciju

pjatk, 20. apryla 2018 spisane wot:

Wopyt pola blidarja-restawratora Mariana Wjenka we Wotrowje

Mašiny z połnej paru běža. Wšitke hromadźe nimale melodisce klinča. Přijomna dźěłowa atmosfera Wotrowsku Wjenkec blidarnju wobdawa. Čuješ, zo je kóždy dźěłacy w modernizowanej dźěłarni z ćěłom a dušu při wěcy, při dźěle. Wóń drjewa přijomnje do nosa stupa. Stejiš kaž zakuzłany wosrjedź mašinow, dźěłacych a meblowych dźělow. Wot lěta 2010 nawjeduje šef blidarnje, diplomowy inženjer za nutřkotwar Marian Wjenk, tradicionalny zawod. Přewzał je jón wot swojeho nana Jana Wjenka. Mjeztym je sej młody Serb natwarił dalšu wulku dźěłarnju-halu. Blidarnja je so pod jeho nawodom specializowała na twar meblow, sakralneho mobiliara, na restawraciju a rekonstrukciju hódnych drjewjanych wudźěłkow. „Sym rady nadawk přiwzał, blidarnju dale wjesć, w kotrejž sym jako hólčec dźědej a nanej při dźěle přihladował. Sym wjesoły, zo je mi nan při přewzaću zawoda pomhał, tak zo móžu nětko z połnej zamołwitosću, tež za swojich sydom přistajenych, skutkować.“

Tuta kniha skića wobšěrny dohlad do tworjenja, impulsow, basniskich srědkow a rěče Kita Lorenca. Walter Koschmal je sej basnistwo Kita Lorenca dokładnje wobhladał a na nje reagował, neologizmy, prajidma, cezury, ćišiny, rymy, rytmy a łamki wjerša, kiž zamóža woznam změnić, wobjednał.

Tež wersěrowanej čitarce lyriki po­dawa kniha wjele pokiwow, kak so basnjam Kita Lorenca bližić, sej druhu a dalšu worštu w jeho komprimowanym dźěle wotkrywać. Kniha Waltera Koschmala njeje jenož pomoc za zrozumjenje basnjow Kita Lorenca, wona je tež zabawjaca. Recensentka zhoni z njeje tójšto, štož njebě jej wědome, štož hišće njewědźeše. Tež tohodla knihu lubowarjam basnistwa poruča.

Što móhło w knize lěpje być? Paruju fota, awtografy a dalše basnje, znajmjeńša wujimki abo citaty. To by cesury přinjesło, takrjec wotpočink při čitanju mjez kapitlemi.

Dźěła na dokónčenju knihi

pjatk, 20. apryla 2018 spisane wot:

Rozmołwa ze spisowaćelom Křesćanom Krawcom

Ludowe nakładnistwo Domowina dźěła na nowej knize serbskeho spisowaćela Křesćana Krawca pod dźěłowym titulom „Sej statok stajili“. Alfons Wićaz je so z awtorom rozmołwjał.

Wo čim jedna Waša nowa kniha?

Kř. Krawc: Sym čas swojeho žiwjenja hromadźił wšo to, štož je zajimawe za serbske narodne žiwjenje. Tole sym tež w romanje „Paradiz“ a w druhich literarnych wudaćach wužiwał. Nětko chcu na kóždy pad hišće połoženje Serbow spočatk tutoho lětstotka rysować, kajkež wone woprawdźe je. Při tym złožuju so na metodu, kotruž nałožowach při „Što wot nas wostanje“. Prašam so ludźi, woni rěča a ja sej zapisuju. Tole je wězo zhromadne dźěło – mjez tymi, kotřiž na pask rěča, a mjez tym, kotryž sej zapisuje.

Kotru wažnosć widźiće w tutych portretach a we wuprajenjach woprašowanych ludźi?

Kř. Krawc: Njeńdźe wo to, zo něšto napisam, štož realistiskemu połoženju w Serbach njewotpowěduje. W kotrym połoženju smy jako Serbja dźensa woprawdźe žiwi – wo to dźe.

Po kotrym systemje sće sej portrety wu­zwolił?

Dwajadwaceći lět wosebite ­koncerty pianistki Heidemarje Wiesnerec

Zwonka swojeje domizny bydlo wona w swojim wuwiću jako wuměłča njestagněruje a tak sej stajnje znowa swoju eksistencu zawěsćuje: koncertna pianistka, solistka-improwizatorka a k tomu tež hudźbna managerka Heidemarja Wiesnerec z Barta. W swojej domiznje so hižo dlěje hač dwaj lětdźesatkaj mjez hodownymi koncertami a ptačim kwasom z koncertami na proze do noweho lěta do pomjatka přinjese, a to mjeztym hižo dwajadwaceći lět pospochi. Frapěrowace je, zo njehodźi so dotal ani twjerdźić, zo dynamika wuměłče popušća a tak snano stagnacija zaćehnje. Programy su stajnje z hinašimi a tež wjele nowymi twórbami zajimawe a zdobom wuwažene. Tak je spektrum poskitkow sensacionelnje šěroki.

nawěšk

nowostki LND