Dr. Rudolf Kilank

wutora, 23. meje 2017 spisane wot:
Wjelelětny Budyski tachantski farar dr. Rudolf Kilank by wčera 80. narodniny swjećił. Wón bě so 22. meje 1937 jako syn skałarja narodźił. Po maturiće na Budyskej Serbskej wyšej šuli rozsudźi so rodźeny Kanečan, pohnuty wot Wotrowskeho fararja Mikławša Justa, za studij bohosłowstwa. 1963 jeho Mišnjanski biskop dr. Otto Spülbeck w Budyšinje na měšnika wuswjeći. Najprjedy bě Kilank z kapłanom w Šěrachowje, na to w Chrósćicach a w Budyskej serbskej wosadźe Našeje lubeje­ knjenje. 1984 bu jako tachantski farar­ zapokazany a přewza hač do lěta 1993 zamołwitosć za najwjetšu wosadu biskopstwa. Za čas přewróta angažowaše so za wozrodźenje demokratije a wušiknje kulojte blido Budyskeho wokrjesa nawjedowaše. Wumjetowachu pak jemu tež zwiski k stasi. Zamołwići Serbskich Nowin móžachu so na njeho jako hibićiweho předsydu čitarskeje přirady zepěrać. Wot lěta 1991 zastupowaše dr. Kilank Serbow w sakskim medijowym wuběrku, hdźež je sej­ stajnje zaso wobkedźbowanje kubłanskich zaměrow a serbskich zajimow žadał. Wón zemrě 1. měrca 2012. SN

Korla A. Fiedler

póndźela, 22. meje 2017 spisane wot:
16. meje 1917 zemrě wyši wučer Korla Awgust Fiedler w Budyšinje, hdźež je dróha po nim pomjenowana. „W lubosći k serbskemu ludej a w dźěławosći za Serbow wotpočowaše zbožo jeho žiwjenja“, pisaše dr. Adolf Černý. 15. nowembra 1835 bě so Fiedler w Nje­zdašecach swójbje korčmarja narodźił. Po wuchodźenju Budyskeho Krajnostawskeho wučerskeho seminara podawaše na nim 43 lět serb­šćinu a hudźbu. 1857 přistupi Maćicy Serbskej, bě jeje wuběrkownik, knihownik a předsyda přirodospytneho wotrjada. W lěće 1861 załoži Fiedler chór Lumir, kotryž tež dirigowaše. Zhromadnje z Kocorom wuhotowaše serbske spěwanske swjedźenje. 1878 wuda „Towaršny spěwnik za serbski­ lud“ ze 163 spěwami (tři nakłady) a 1880 spěwnik „Spěwna radosć“. Jeho wulka lubosć bě solistka Mathilda Stangec, kotraž w třećim lěće mandźelstwa 1871 nahle zemrě. Fiedler přełožowaše basnje Goethy, Heiny a Uhlanda, pěsnješe erotisku a nabožinsku lyriku, spisa mnohe nastawki a powědančka za Serbske Nowiny, za časopisaj Łužičan a Pomhaj Bóh a bě z jeju redaktorom. Manfred Laduš

Stanisław M. Nawka

póndźela, 15. meje 2017 spisane wot:
13. meje 1992 zemrě zasłužbny narodnonabožny prócowar a Zdźěrjanski farar na wuměnku, pater Stanisław Marija Nawka SJ, we Worklečanskej chorowni. 8. hodownika 1911 bě so wón swójbje Radworskeho wučerja, spisowaćela a rěčespytnika Michała Nawki narodźił. Studowaše teologiju a bu 27. awgusta 1939 w Berlinje na měšnika wuswjećeny. Pater Nawka přisłušeše zhromadnosći jezuitow a je na wjele městnach w Němskej jako měšnik słužił. Jeho wulke přeće pak bě, doma mjez Serbami skutkować. Jeho kuzenk, Budyski kanonik Jan Andricki, zapokaza patra Naw­ku 5. januara 1964 skónčnje za fararja Zdźěrjanskeje wosady. Tam měješe so nimo dušepastyrstwa wo jara wobćežny twar noweho Božeho domu swojeje wosady starać. Cyrkej bu 27. awgusta 1968 poswjećena. Jara sylnje angažowaše so pater Nawka wo křesćanske a narodne kubłanje dźěćiny a wo zachowanje serbstwa we wosadźe. Wulce zasłužbnje je so zhromadnje ze serbskim superintendentom Gerhardom Wir­thom wot 1966 za ekumenu w Serbach zasadźał­ a so wo to starał ekumeniske bohosłužby­ swjećić. Manfred Laduš

Helena Nawcyna

štwórtk, 11. meje 2017 spisane wot:
Helena Nawcyna bě so 8. meje 1917 w Berlinje-Steglitzu pólskej swójbje Ju­raszek narodźiła. Nan bě krawski mišter a wobchodnik. Dźowka nawukny powołanje sekretarki. Na zeńdźenju Zwjazka Polakow w Němskej zezna wona 1934 serbskeho studenta žurnalistiki Antona Nawku z Radworja a wonaj so zalubowaštaj. Nalěto 1939 wuhnachu nacije Juraszekec­ swójbu do Pólskeje, dokelž njebě so jako němska zapisała. W Beskidach je dźowka Helena tež za čas němskeho wobsadnistwa w komunalnym zarjedźe dźěłała a tajnje pólskich spjećowarjow z informacijemi zastarała. Nazymu 1945 poda so młoda Pólka do Łužicy, wuda­ so na Antona Nawku a přiswoji sej perfektnu serbšćinu. Helena Nawcyna porodźi­ a kubłaše štyri dźěći a bě přistajena pra­wiznika Jurja Rjenča. Za serbske institu­cije wotpisowaše wona tohorunja lite­rarne twórby a přełožki mandźelskeho Antona. Sama je tež pisała, kaž powědku „Slawina – dźowka Wjeletow“ w antologiji LND „Zabyte hrodźišća“. 23. septembra 2010 zemrě Helena Nawcyna w Bu­dyšinje. Manfred Laduš

Jurij Arnošt Wanak

wutora, 09. meje 2017 spisane wot:
Narodny prócowar a farar Jurij Arnošt Wanak je so 7. meje 1817 wučerskej swójbje w Njeswačidle narodźił. Po studiju teologije w Lipsku wuwučowaše wón pjeć lět na Budyskej měšćanskej šuli. 1848 bu za fararja w Ko­tecach zapokazany, ale hižo 1850 za naměstnika direktora Budyskeho wučerskeho seminara powołany. Wanak wuwučowaše tam nabožinu a serbskich seminaristow w maćeršćinje. Zdobom bu generalny inspektor za serbske šule a cyrkwje wokrjesneje direkcije. Wot 1859 bě 28 lět farar we Wóslinku. Wanak podpěrowaše Handrija Zejlerja jako dopisowar a korektor při wudaću Tydźenskich Nowin. 1845 zeserbšći Domaša Kempenskeho „Štwore knihi wot chodźenja za Chrystusom“. Dwójce postara so wo nowowudaće serbskeje biblije, spisa dwurěčnu „Prěnju čitanku za serbske a němske šule“ a „Pjeć listow z časa noweho Serbstwa“. Swojemu swakej prof. Křesćanej B. Pfuhlej pomhaše při wudaću jeho słow­nika. Wanak je Maćicu Serbsku sobu załožił, bě jeje prěni pismawjedźer a wot lěta 1854 jeje městopředsyda. 27. meje 1887 wón zemrě. Manfred Laduš

Karlo Jordan

pjatk, 05. meje 2017 spisane wot:
Wučer a narodny prócowar Karlo Jordan zemrě 3. meje 1967 w Choćebuzu. Wón bě so 22. meje 1885 swójbje wučerja a spisowaćela Hendricha Jordana w Popojcach narodźił. Po studiju wučerstwa skutkowaše štyri lěta w ródnej wsy a po tym we Wusokej pola Wětošowa. 1937 pak jeho nacije jako prěnjeho delnjoserbskeho wučerja z Łužicy wupokazachu. We Wusokej wutwori Jordan serbsku rejwansku sku­pinu, dwójny spěwny kwartet a chór, kotryž dirigowaše. Wón wuda serbske spěwy za měšane chóry a pisaše pilnje za Casnik a dalše serbske časopisy. Wot lěta 1910 přisłušeše Maćicy Serbskej a bě zdobom aktiwny čłon a pokładnik jeje delnjoserbskeje sotry. 1930 je swjedźeń k 50. jubilejej Maśicy Serbskeje we Wětošowje sobu organizował. Po wójnje bě sekretar Do­mowiny za Delnju Łužicu. Wot lěta 1949 wuwučowaše delnjoserbšćinu na Serbskej ludowej uniwersiće w Chrósće a Bórkowach kaž tež na Dešankskej Serbskej rěčnej šuli. Něšto lět bě župan Choćebuskeje župy. Zawostaji najwjetšu serbsku knihownju Delnjeje Łužicy, zdónk biblioteki Serbskeho muzeja. Manfred Laduš

Fryco Rocha

srjeda, 26. apryla 2017 spisane wot:
Wučer, spisowaćel a narodny prócowar Fryco Rocha je 24. apryla 1942 w delnjołužiskim Klingmühlu zemrěł. K jeho 75. posmjertninam wuda Pětš Janaš w LND wobšěrnu zběrku jeho dźěłow prozy a jeho lyriki „A pó zemi libju te strusacki – Und überall flattern Blüten hin“, kotruž jutře­ w Smolerjec kniharni předstaja. Rocha­ bě so 19. januara 1863 w Šejnejdźe žiwnosćerskej swójbje narodźił. Wukubła so w Starej Darbni na wučerja a skutkowaše jako tajki w Gołkojcach, 24 lět w Turjeju a dźewjeć lět w Kibušu. Bě prěni delnjoserbski basnik za dźěći. Swoju, tež socialnokritisku lyriku wozjewi w časopisu Wosadnik, kotrehož redaktor šěsć lět bě, a 1928 w Časopisu Maćicy Serbskeje. 1928 wuńdźe tež kniha „Wěnašk dolnoserbskich pěsnjow“. Wjele lět bě městopředsyda Maśicy Serbskeje a wot lěta 1931 do 1933 redaktor Serbskeho Cas­nika. Spisa awtobiografiju „Wobraz mo­jego žywjenja“, kotraž wuńdźe 1955 jako knižka,­ kaž tež „Pěsni, wulicowanka a godanja“. Wnuk Peter Rocha zhotowi 1980 dokumentarny film DEFA wo swo­- jim dźědźe. Manfred Laduš

Hanzo Gólenk

štwórtk, 13. apryla 2017 spisane wot:
Wučer, wólnočasny rěčespytnik a wopor stalinizma Hanzo Gólenk, bě so 14. apryla 1917 serbskej křesćanskej dźěłaćerskej swójbje w Slepom narodźił. Kaž bratřa dźěłaše jako škleńčer w Běłej Wodźe. Rěčnje jara nadarjeny Serb přiswoji sej rusku rěč a jako wojak na Balkanje tež serbochorwatšćinu. Domowina delegowaše jeho­ 1946 na Serbski wučerski wustaw do Radworja­. Po tym wuwučowaše wón w ródnej wsy a w Běłej Wodźe serbšćinu, němčinu a rušćinu. Něšto lět bě docent na Serbskej rěčnej šuli w Dešanku, hdźež spisa přiručki a wučbnicy „Naša cytańka“ a „Wuknimy serbski“ za kubłanje w delnjoserbšćinje. Swojeje kruteje křesćanskeje wěry dla bě represalijam wustajeny. Statne instancy winowachu jeho bjez přičiny křesćanskeje propagandy a wuhnachu jeho z wučerstwa. Skromnje zežiwješe so wón jako wrotar a dohladowar železniskich zawěrow. We wólnym času zestaja zaćichim rukopisny słownik slepjanšćiny a rostlinskich mjenow. Bohužel njejsu so sorabisća po přewróće za jeho dźěła za­jimowali a je wozjewili. Gólenk zemrě 12. julija 1995. Manfred Laduš

Kito Fryco Stempel

srjeda, 05. apryla 2017 spisane wot:
Poet a wyši farar Kito Fryco Stempel ze­mrě 2. apryla 1867 w Lubnjowje, hdźež bě 40 lět z duchownym. 29. nowembra 1787 bě so wón w Parcowje na sewjeru Wojerec farskej swójbje narodźił. Po maturiće na Budyskim gymnaziju studowaše teologiju w Lipsku, bě tam z aktiwnym čłonom a seniorom korpsa Lusatia a přistupi 1809 Łužiskemu Serbskemu prědarskemu towarstwu. Po studiju bě najprjedy domjacy wučer, po tym lětdźesatk farar w delnjołužiskim Malinje (Greifenhain) a posledni serbski farar Lubnjowa. Pilnje je dźěła basnikow antiki do serbskeje rěče přełožował, na přikład „Theokritowe pěsni“, „Phaedrusowe fable“ a „Phaedrusowe bas­nicki z latinskeje do serbskeje rěcy dołojcnych Łužycow“. Sam je folkloristiske přinoški pisał a swójske pěsnje do časopisa Łužičan zapodał. Jeho najwuznamnišej delnjoserbskej twórbje běštej historiski epos „Pytanje za starym mjasecom abo łužyskich Serbow potłocenje“ a epos „Te tśi rychłe tšubały“, kotryž bu z dalšimi basnjemi Stempela 1963 w Budyšinje ćišćany. W Lubnjowskej cyrkwi dopomina tafla na basnika a fararja. Manfred Laduš

Karel Macků

póndźela, 20. měrca 2017 spisane wot:
20. měrca 1992 zemrě Karel Macků. Serbja, kotřiž po lěće 1945 we Varnsdorfje dźě­łachu abo wuknjechu, spominaja z dźakownosću na direktora wulkeje měšćanskeje šule. W młodych lětach bě jako Čech na morawsko-awstriskich pomjezach duchownu a materielnu nuzu narodneje mjeńšiny začuwał, z čehož rozwi so jeho humanistiska solidarita za Serbow. Bórze po kóncu Druheje swětoweje wójny na­wjaza zwisk z Domowinu. Macků­ postara so wo to, zo smědźeše 13. februara 1945 w Drježdźanach wubombardowany Bjarnat Krawc z mandźelskej a dźěćimi přez hranicu do Čěskeje. Spočatnje zaměstni wón Krawcec swójbu w swojim bydlenju, pozdźišo dóstachu swój­sku wilu. Z direktorom Serbskeho gymnazija prof. Mikławšom Krječmarjom staraše so Macků wo wukubłanje młodych Serbow – na gymnaziju, wobchodnej, hudźbnej kaž tež pedagogiskej šuli. Přećel Bjarnat Krawc wěnowaše swoju poslednju twórbu „Być abo njebyć“ Karelej Mackůwej, kiž ju potom rozmnoži. Macků organizowaše tež 4. nowembra 1945 koncert Varnsdorfskeje filharmonije w Budyšinje. Mikławš Krawc

nawěšk