Rozmołwa z Budyskim komponistom Janom Cyžom

Oratorij „Serbske jutry“ po libreće Chrysty Meškankoweje a hudźbje Jana Cyža zaklinči 6. a 7. meje w Drježdźanach a Budyšinje. Wo přihotach na tónle kulturny podawk a wo twórbje samej je so Alfons Wićaz z komponistom Janom Cyžom rozmołwjał.

Oratorij „Serbske jutry“ měješe hižo lěta 2013 prapremjeru w Chrósćicach. Z kotrymi začućemi sće tehdy předstajenje swo­jeje hudźbneje twórby přijał?

J. Cyž: Je cyle derje, hdyž ju zaso raz słyšu. Libreto Chrysty Meškankoweje je mje­ k tomu pohnuł, zo móžach wše­lake hudźbne srědki zasadźić. Tak móžach zdźěla tež akustisku kolažu sobu zatwarić, w dźělu, w kotrymž so křižerjo jewja. Na druhich płoninach, kaž na přikład w recitatiwach – to rěka, na listy Alojsa Andrickeho –, móžu zaso elementy načasneje komorneje hudźby nało­žować, zo bych tak wěstu barbu docpěł a zo by so dramaturgija podšmórnyła.

Za nakładnikomdr. Frankom Stübnerom

pjatk, 28. apryla 2017 spisane wot:

„Wěrny nakładnik měł nan a mać być, dójka a kludźer. Wón dyrbjał mozy filozofa, wid radiologi a miłosć chorobneje sotry měć. Něšto pak na žadyn pad njeměł měć: swójske žiwjenje.“ To měni Fritz J. Raddatz, bywši šeflektor a naměstnik nawody­ nakładnistwa Rowohlt. Čim mjeńše nakładnistwo je, ćim bóle to płaći. W małym nakładnistwje ma nakładnik wot prěnjeho planowanja hač k předani knihow a nastajenju programoweje li­nije wšo na swojimaj ramjenjomaj. To drje jeho duchownje a kulturnje po­zběhuje, ale zdobom jeho – jeli čuwy, dwěle a starosće sobu ličiš – njesměrnje tłóči. Prosće prajene: To je hotowe se­bjewuklukowanje. Nakładnik, załožićel a mějićel renoměrowaneho łužiskeho nakładnistwa Lusatia Frank Stübner bě sej wšo to nabrěmjenił. Ale hišće wjace: Wón je wědu wo serbskej domiznje šěrokemu, zajimowanemu němskemu čitarstwu spřistupnił.

„Orchester Serbskeho gymnazija Budyšin, kotryž bu 2001 załoženy, zetkawa so kóždu srjedu pod nawodom Conny Wolf na dwuhodźinsku probu. Ličba sobuskutkowacych so lětnje měnja, dokelž nowačcy k tomu přińdu a maturanća orchester po zakónčenju šule wopušća. Mjeztym druha cejdejka je zběrka kompozicijow orchestroweje nawodnicy, kotrež maja zwjetša motiw serbskich ludowych spěwow. Elementy jazza, bluesa, swinga a dalšich hudźbnych družin zwjazuja so do zajimawych modernych kruchow.“ Tak daloko k wopisowanju w bookleće noweje cejdejki Sorbian New Folk 2.

Před wjace hač pjatnaće lětami běch sam sobustaw woneho orchestra. Dopominam so hišće na twórby kaž Charleston, kotryž bu za přewod rejwanskeje skupiny Serbskeho gymnazija nazwučowany a mjez druhim na schadźowance wuspěšnje předstajeny.

„Wjesele do rejki“

Třeći nakład wot Załožby za serbski lud wudateje cejdeje „Wjesele do rejki“ je dokładnje­ to, štož na njej steji: serbska hudźba za rejwanske skupiny. Idealna za proby­ a mnohich wospjetowanjow dla za ekstensiwne zwučowanja; za naposkanje před domjacym kaminom so zběrka tohodla skerje njehodźi. Cyłkownje zaklinči třinaće zwjetša znatych pěsnjow,­ rjadowanych do dweju dźělow, wjele z nich we wšelakorych wersijach.

Prěnja połojca wobsahuje standardy kaž „Šewc (Takle wjerćimy)“, „Katyržinka, swěrna moja“ abo „Hanka, ty sy kołowrótna“. Najprjedy jewja so wone ryzy instrumentalnje,­ jónu za akordeonowe solo, za­hrate wot Uty Menesis, na to w interpretaciji folklorneje skupiny Sprjewjan. Potom su spěwčki hišće raz dwójce słyšeć, mjenujcy z tekstom we woběmaj našimaj rěčomaj. Delnjoserbske drastowe towarstwo Pśěza přewza nadawk w swojej maćeršćinje, Sprje­wjenjo spěwaja hornjoserbske štučki.

K žiwym idolam literatury, kotrež sym w minjenych lětdźesatkach wosobinsce zetkał, słuša Jewgenij Jewtušenko. 84lětny ruski basnik je 1. apryla w ameriskim měsće­ Tulsa (zwjazkowy stat Oklahoma) zemrěł.

Njedźelu připołdnju srjedź oktobra 1980 w foyeru hotela „Iveria“ w Suchu­miju: Na zahajenskim přijeću we wobłuku swjedźenja poezije w Georgiskej, na kotrymž so z pomocu Koła serbskich spisowaćelow wobdźělich, tłóčachu so syły ludźi,­ wosebje wokoło tehdy hižo swěto­znateho basnika Jewgenija Jewtušenka. Jako so mje dohlada, wón bjez wahanja ke mni „skoči“, pod błyskotom fotoapa­ratow a kamerow. Šibale so smějkotajo, z chětro hordoznym a krutym wobličom mje Jewtušenko narěča: „Wupadaće kaž mój bratr.“ A wopraša so: „Zwotkel pochadźeće?“ Prajach, zo sym Łužiski Serb z NDR a zo basnju w rěči najmjeńšeho słowjanskeho ludu, ale tež němsce.

Jewtušenko wokomiknje čoło zmoršći a z jěrym přizynkom wuprasny: „Do NDR mje dotal přeprosyli njejsu. Postrowće mojeho přećela Heinricha Bölla.“

Najwažniša lětuša edicija LND drje je nowostka „Pjeć lětstotkow – Serbja a reformacija“.­ „Předležacy zběrnik předstaja wuskutki Wittenbergskeje reformacije na Serbow“, pisa wudawaćel, serbski superintendent Jan Malink, w předsłowje. K wuznamnej róčnicy wudaty zwjazk ma 19 dwurěčnych přinoškow,­ kóždy króć najprjedy w němskej a po tym w serbskej rěči, dwójce w delnjoserbšćinje.

Wudawaćel je ze štyrjomi nastawkami zastupjeny. W teksće „Luther, Melanchthon a Serbja“ wěnuje so Malink reformatorej Lutherej, jeho najwušemu sobuwojowarjej Melanchthonej a jeju poćaham k našemu ludej. Čitar zhoni znate fakty, zo njeje Luther ženje w Serbach był, zo njeje so ani za ani přećiwo serbskemu přełožkej biblije wuprajił, kaž běchu to někotre serbske wosobiny w zašłosći twjerdźili. W swojich priwatnych rozmołwach za blidom pak bě, kaž na druhe ludy tež, hrubje na „Wendow“ swarjeł. Derje je, zo Malink rozłoži, što je Luther­ pod „Wendami“ zrozumił. Melanchthon pak měješe lěpši poměr k Serbam a dalšim Słowjanam, wšako bě jeho přichodny syn Kaspar Peuker Serb z Budyšina.

Lubuje serbsku kulturu a Łužicu

pjatk, 17. měrca 2017 spisane wot:

Zetkanje z pianistku a wučerku na hudźbnej šuli Ginu Hentsch

Při dešćikojtym zymnym wjedrje wopušći 53lětna Gina Hentsch swoje Budyske by­dlenje njedaloko tachantskeje cyrkwje a dźe do domu Serbskeho ludoweho ansambla. A dypkownje dóńdźe na dorěčane zetkanje k rozmołwje.

Chcu wjace wo žonje wědźeć, kotraž hižo mnohe lěta tež w Serbach kulturne skupiny na klawěrje přewodźa, z wulkim angažementom a ze zahoritosću serbsku kulturu spěchuje. Hakle njedawno, kónc zašłeho lěta, je wona na nazymskimaj koncertomaj w Chrósćicach Serbski muski­ chór Delany a w Njeswačidle chór Budyšin­ přewodźała. A připosłucharjo adwentneho­ koncerta 1. serbskeje kulturneje brigady pod nawodom Friedemanna Böhmy dožiwichu ju w Budyskej Michałskej cyrkwi hromadźe z chórom gymnaziastow na pišćelach hrać. „Dźěłam rady ze serbskimi ćělesami“, praji rodźena­ Rumunka.­

Stota wosebita wustajeńca w Choćebuskim Serbskim domje

Hdyž Serbska kulturna informacija Lodka w Choćebuzu z wosebitymi kartkami a plakatami na wotewrjenje swojich wustajeńcow w Serbskim domje přeproša, pokazuja wone stajnje typiski wobraz wuměłca abo wuměłče. Při nětčišej wustajeńcy pak je na přeprošenjach a plakatach 50 motiwow wotćišćanych! A to ma swoju přičinu. Tale wuměłstwowa přehladka je jubilejna, hižo stota po lěće 1992, po tym zo běchu Lodku w Choćebuskim Serbskim domje w měrcu před 25 lětami wotewrěli. Tehdy běchu sobudźěłaćerki Lodki ideju zrodźili, tam kóžde lěto štyri wustajeńcy pokazać.

Rozmołwa ze serbskim komponistom Ulrichom Pogodu

Serbski komponist Ulrich Pogoda, by­dlacy w Choćebuzu, je aktiwny hudźbutwórc. Wo nowych projektach a dalšich předewzaćach je so z nim Alfons Wićaz rozmołwjał.

Před třomi lětami sće za inscenaciju Budyskeho NSLDź wo Alojsu Andrickim „Chodźić po rukomaj“ zajimawu hudźbu stworił, kotraž je připosłucharjow putała.

U. Pogoda: Kruch a hudźba běštej wěnowanej 100. narodninam martrarja Alojsa Andrickeho, kiž je při wšěch represalijach swojej nutřkownej poziciji a přeswědčenosći swěrny wostał a zmužity był. Wón je nam Serbam jara sylny symbol. Tole chcych tež w swojej hudźbje zwuraznić. Sym tuž jara wjesoły, zo bu twórba tak derje přiwzata.

Na čim jako aktiwny hudźbutwórc tuchwilu dźěłaće?

Swojorazne pućowanske dožiwjenja

pjatk, 17. měrca 2017 spisane wot:

Zajimawa kniha rodźeneho łužiskeho wuměłca Reinharda Royja

Dóńt to wuměłca: Doma je lědma znaty, ale zwonka wuskeje domizny připóznaty a chwaleny. Z Reinhardom Royjom ma so nimale tež tak, njeby-li so wón sam prezentował na wustajeńcach a galerijach w Zgorzelecu a Zhorjelcu a šěršeje domizny na jednej, w New Yorku, Łódźi, Berlinje, Frankfurće nad Mo­hanom na tamnej stronje. Jeničce w pjeć lětach na nimale štyrceći wustajeńcach a galerijach – to je wjace hač kedźbyhódna přitomnosć na wuměłstwowej scenje našich dnjow a je indic připóznaća.

Reinhard Roy, rodźeny 1948 w Klětnom, syn serbskeho komponista Hinca Roja, nječini rowjenkam přistup k swojim twórbam runjewon lochki. Mjenuje dźě wón sam dypkowy raster jako swój charakteristiski srědk zwuraznjenja. Jednorje prajene: Je sej za swoje tworjenje raster wunamakał. Raster dawa jemu, kaž přiznawa, wěste móžnosće. „Wužiwam“, tak wón piše, „tónle zhotowjerski element za to, zwobraznjeć rumowe skutkowanje na płoninje.“

nawěšk

  • Jara awtentiske běchu poskićenja ansambla Zabava z Ruskeje.
  • Na zahajenju festiwala štwórtk w Budyskim NSLDź počesćichu přitomni Juraja Kubánku (3. wotprawa) z trójnej serbskej sławu.
  • Hosćo z Peruwa zbudźichu ze swojimi přewšo pisanymi kostimami tójšto zajima.
  • Pólski cyłk z Bolesławieca na štwórtkownym swjedźenskim ćahu k zahajenju festiwala "Łužica 2019" po Budyšinje
  • Algeričenjo na jewišću NSLDź
  • Rejwarjo z Boliwiskeje
  • XIII. mjezynarodny folklorny festiwal "Łužica 2019" je zahajeny. Tule namakaće impresije z prěnich wustupow wobdźělenych skupin. Tule předstajichu skupiny štwórtk dopołdnja w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle hižo raz dźěćom swoje poskićenja, na wobra
  • Rejwarki a rejwarjo Serbskeho folklorneho ansambla Wudowor su zdobom hosćićeljo festiwala.
  • Rejwarki a rejwarjo z pólskeho Bolesławieca
  • Zajim zbudźi tež skupina ze Sewjerneje Makedonskeje
  • Dalši hosćićeljo łužiskeho mjezynarodneho festiwala: Serbska rejwanska skupina Smjerdźaca z hudźbnikami folklorneje skupiny Sprjewjan
  • Překwapjenka běchu mnohim wuměłcy z Peruwa.
  • Prěni raz spožčichu lětsa zarjadowarjo mjezynarodneho folklorneho festiwala wosebite myto a diplom za wurjadny wuměłski wukon. Jón dósta słowakski ansambl Bobańovci za swoju přirodnosć, awtentiskosć a originalitu.
  • Rejwarjo algeriskeho cyłka Couleurs d‘ Algerie
  • Boliwiscy rejwarjo a rejwarki w kostimach na jewišću
  • Boliwičenjo "in action"
  • Sobotu wječor běchu po Chrósćicach mnozy nadróžni muzikanća po puću.
  • Pólski młodźinski orchester z Leśnicy zahaji sobotny wječor na farskim dworje.
  • Tójšto ludźi zhromadźi so na programy na jewišću při gmejnskim zarjedźe ...
  • ... a wobhlada sej poskićenja skupin.
  • Na Koklic statoku předstajichu so tež čłonojo skupiny Wotała. Wšitcy z nich su bywši rejwarjo Smjerdźečanskeje rejwanskeje skupiny.
  • Smjerdźečanscy rewjarjo na jewišću pola Koklic
  • Pohlad z jewišća na dwór Wjeselic statoka
  • Na Zahrodnikec-Grutekc statoku pokaza mjez druhim tež Slepjanski folklorny ansambl dźěle swojeho programa.
  • Tež Slepjanscy wuměłcy hižo zahe na dorost mysla.
  • Wšitcy sobuskutkowacy słowakskeho ansambla Bobańovci zamóža znajmjeńša jedyn instrument piskać, spěwać a rejwać.
  • Na Kralec statoku knježeše čiła atmosfera.
  • Schow před krótkim dešćom pytachu sej tež hosćo na Kilankec statoku pod wulkimi předešćnikami.
  • Pólscy hosćo z pokazku ze swojeho programa na Kilankec statoku
  • Wo tym, zo bě sej na lětuši festiwal sobotu a njedźelu do Chrósćic wjac hosći dojěło hač hewak, swědčachu kopate połne parkowanišća.
  • Kultura zwjazuje, kaž tule Smjerdźečanskej rejwarce a algeriskeho rejwarja.
  • Sčasami nimale přepjelnjeny bě Koklic statok.
  • Wudworscy při poslednich přihotach na sobotny wustup na farskim dworje.
  • Wudworscy na farskim dworje
  • Jewišćo při gmejnje bě stajnje derje wopytane.
  • Rjanolinki-rejwarki Smjerdźečanskeje rejwanskeje skupiny
  • Serbska reja je jewišću při gmejnje tójšto pasantow do rejki prosyła.
  • Lóze hólcy wječor na jewišću Zahrodnikec-Grutkec statoka
  • Kabaretna skupina Lózy hólcy pokazachu přitomnym we wobłuku programa "Chróšćan special" na Zahrodnikec-Grutkec statoku, zo njejsu w běhu lět ničo zabyli
  • Na Wjeselic statoku zahudźi skupina NIMO ...
  • ... band wokoło Brězanec bratrow Józefa a Jana.
  • Tež němska skupina Slapstickers pokaza, što zamóže.

nowostki LND