Před 75 lětami so pozběhnyli

štwórtk, 19. apryla 2018 spisane wot:

Waršawa bě w lěće 1939 město z najwjace Židami na swěće. Poł miliona bě tam doma. Nadpad němskeho wójska 1. septembra 1939 na Pólsku bě za nich kaž za dalšich Polakow čas złóstnistwow. Wot lěta 1940 dyrbjachu wšitcy Židźa pólskeje stolicy w štyri kwadratne kilometry wulkim ghetće wusko hromadźe stłóčeni bydlić. Něhdźe 100 000 z nich špatnych poměrow dla zahiny. 1942 započachu esesacy Židow deportować, zwjetša do sto kilometrow zdaleneho koncentraciskeho lěhwa Treblinka. Něhdźe 323 000 Židow z Waršawy bu tam z płunom morjenych. Hač do­srjedź lěta 1944 přisadźi w Treblince dohromady na 900 000 Židow swoje žiwjenje. Wot lěta 1964 dopomina tam wopomnišćo z hoberskim kamjenjom z napismom „Nigdy wiecej“ (Nihdy wjace) a ze 17 000 narownymi platami na tamniše wopory fa­šizma.

Protest přećiwo wuhnaću fararja

pjatk, 13. apryla 2018 spisane wot:

Jutře je tomu 80 lět, zo dyrbješe na přikaz nacistiskeje policije Slepjanski farar Bohuměr Rejsler swoju Slepjansku wosadu wopušćić. 11. jutrownika 1938 bě policija duchownemu pisomnje zdźěliła, zo njesmě wón „wohroženja zjawneho porjada a pokoja dla“ w Slepom hižo skutkować.

Rejsler bě so 16. nowembra 1902 němskemu duchownemu w Mittweidźe narodźił. Na studiju teologije w Lipsku ze­zna bohosłowc serbskich komilitonow a zajimowaše so sylnje za serbstwo. Lěto přebywaše tuž na Budestečanskej farje pola wyšeho fararja Morica Domaški. Rěčnje nadarjeny muž je tam tak derje serbšćinu nawuknył, zo móžeše w njej běžnje rěčeć a prědować.

Před tysac lětami Budyski měr podpisany

wutora, 30. januara 2018 spisane wot:

Dźensa před tysac lětami podpisaštaj němski kejžor Heinrich II. a pólski wulkowójwoda Bolesław Chrobry (zmužity) na Budyskim hrodźe měrowe zrěčenje, kotrež kóždy pólski šuler jako „Pokój Budiszyński“ ze stawiznow znaje. W Němskej je historiski podawk z 30. januara 1018 lědma znaty a njeje tež na sławnym stukowym wjerchu w awdiencnej žurli Budyskeho hrodu zwobraznjeny.

Budyski měr postaješe, zo měještej Łuži­ca a Milčanski kraj dale pólske wićestwo wostać a zo běše Łobjo – z wuwzaćom Mišna – zapadna hranica pólskeho stata. Zo by so poměr mjez Němskej a pólskim knježićelom dale skrućił, dósta Bolesław I. dźowku Olgu němskeho monarcha za mandźelsku.

Prezident USA Thomas W. Wilson namjetowaše 21. januara 1919, konferencu wšitkich ruskich stron přewjesć, zo bychu so wo přichodźe kraja dojednali. Sowjetske knježerstwo tomu 4. februara přihłosowaše, dźeń do toho bě Čerwjena armeja Kijew wot „běłych“ wróćo zdo­była. „Běli knježićeljo“, kaž generalojo Anton A. Djenikin, baron Pjotr N. Wrangel, Lawr G. Kornilow, Aleksandr W. Kolčak, pak su 16. februara jednanja ze sowjetskim knježerstwom wotpokazali. W aprylu 1919 wopušćichu wukrajni interwenća Rusku. Ći „běli“ pak přihoto­wachu ofensiwu na teritorij sowjetow. Jadro­ běłeje armeje běchu jeno z oficěrow wobstejace jednotki. Hačkuli běchu wone derje wuhotowane, nastawachu nastajnosći rozkory mjez oficěrami, dokelž niši oficěrojo njerady kanony a mašinske třělby posłužowachu a njedachu so rady wot wyšich rozkazować.

Hłowna přičina poražki běłoarmistow pak bě jich hrube zachadźenje přećiwo buram, małobyrgarjam­ a přisłuš­nikam njeruskich narodow (zamordo­wachu na přikład­ 200 000 Židow). Lud so boješe, zo „běli“ zaso carske knjejstwo wutworja a zemsku reformu wotstronja.

85 lět lodohokej w Běłej Wodźe

póndźela, 18. decembera 2017 spisane wot:
15. decembra 1932 załožichu w Běłej Wodźe lodohokejowu jednotu. Na historiskim foće steja młodźi mužojo na lodźe hata Brusnika w połdołhich cholowach, ćopłej drasće, z čapku na hłowje. W ruce dźerža kije rozdźělnych formow a kajkosćow, wysokim črijam su přišrubowane smykače. Haj, spočatki běchu chětro zastarske. Z rozprawow wěmy, zo stykachu sej prěnju bandu z deskow, zo hrajachu z pukami najwšelakorišich materialijow a formow. Što wo to, zahoritosć za nowu sportowu zaběru bě wulka. Što tež wo to, zo skónčichu so prěnje hry přećiwo wulkim mustwam z wysokimi poražkami, tak 0:15 w zetkanju z Berlinskim Schlittschuhklubom. Bórze pak žnějachu Běłowodźanscy hrajerjo wjetše wuspěchi: W lěće 1938 stachu so z wuspěchom 2:1 nad Hindenburgom (dźensa Zabrze) ze šleskim mištrom. 1943 bu Běła Woda pola młodźiny němski mišter. W mustwje hrajachu talenty kaž Kurt Stürmer, Wolfgang Blümel a Rainer Mann. Tući běchu potom po Druhej swětowej wójnje aktiwisća w demokratiskim sportowym hibanju.

Ćeknjeny šef prowizoriskeho knježerstwa Aleksander Kerjenskij hromadźi srjedź nowembra 1917 wokoło sebje 20 000 kozakow, zo by Pětrohród wróćo zdobył. Kozakojo běchu wobrónjeni burja z wosebitymi priwilegijemi na kromje Ruskeje, kaž nad Donom, w sewjernym Kawkazu, Uralu a Altaju kaž tež swěrni wojacy carja. Ale tež mjez nimi přiběraše ličba přiwisnikow sowjetow. W běhu pochoda na Pětrohrod přeběža tuž něhdźe połojca kozakow Kerjenskeho bolšewikam, 7 000 dalšich spjećowaše so wojować a wostatnych 3 000 staremu režimej swěrnych jězdnych pobichu čerwjeni gardisća. W běhu nowembra 1917 je so rewolucija bolšewikow w mnohich městach a kónčinach Ruskeje přesadźiła, dokelž so nimo wobrónjenych dźěłaćerjow tež namórnicy a wjetšina wojakow mócnarstwu sowjetow přizamknychu abo so jako neutralni deklarowachu.

Po zdobyću Zymskeho palasta w Pětrohrodźe a wozjewjenju dekreta wo měrje 8. nowembra 1917 rano schadźowaše so 2. wšoruski kongres sowjetow samsny dźeń wječor znowa pod nawodom bolšewika Lewa Kamjenjewa. W prezidiju zabra rjad dalšich načolnych bolšewikow městno. Do nich słušachu Wladimir I. Lenin, Lew D. Trockij (prawe mjeno Bronstein), Grigorij J. Sinowjew, kiž bě so z Leninom w aprylu 1917 ze Šwicarskeje nawróćił, pozdźiši ludowy komisar nutřkowneho a šef sowjetskeho knježerstwa Aleksej I. Rykow, Anatolij W. Lunačarskij (ludowy komisar za kulturu) a prěnja ministerka swěta Aleksandra M. Kollontaj. Józef W. Stalin njebě pódla. Wón je pozdźišo twjerdźił, zo bě w Oktoberskej rewoluciji prawa ruka Lenina. Druhi nawoda rewolucije, předewšěm wobrónjeneho boja, pak bě Lew Trockij, syn najenka ryćerkubła a prěni ludowy komisar za wonkowne naležnosće a zakitowanje. Stalin da jeho 21. awgusta 1940 w Mexiku zamordować a je tež Kamjenjewa, Sinowjewa, Rykowa a dalšich starych bolšewikow 1936 a 1937 njewinowatych k smjerći zasudźić dał.

SJ Njebjelčicy

póndźela, 13. nowembera 2017 spisane wot:
8. nowembra 1957 załožichu w Njebjel­čicach sportowu jednotu (SJ). Na před­wječoru wosadneje kermuše wuzwoli 27 přitomnych na zhromadźiznje Franca Bernarda za předsydu, Gerata Libša za jednaćela a zdobom chronikarja, Jana Libša za pokładnika a jako dalšeju čłonow předsydstwa Křesćana Korjeńka za wobłuk kopańca a Křesćana Buka za wobłuk šach. Bórze wutwori so tež sekcija ćěłozwučowanje,­ ju přewza Erich Zick­müller. Młode towarstwo chcyše sej mjeno Sokoł dać, to pak Kamjenske wo­krjesne wjednistwo wotpokaza. Znate buchu­ wosebje koparske mustwa, wěsty čas tež žónske. Sekciju kopańca přewza 1964 Manfred Zickmüller. W lěće 1968 nawjazachu Njebjelčenjo zwisk k čěskemu TJ Sokol Roztoky blisko Prahi. Wuske­ přećelstwo traje hač do našich dnjow. Puć koparjow wjedźeše wot 2. wokrjesneje klasy hač k wjacelětnej přisłušnosći we wobwodnej klasy. Třo najwuspěšniši běchu resp. su Frank Ričel (hrajer w naj­wyšej hrajnej klasy NDR za Aue a Lipsk), Jonas Krawčik (dźensa pola Budissy Budyšin) a Denny Kral (tuchwilu w Meuselwitzu, kiž hraje kaž Budissa w regionalnej lize). Mikławš Krawc

Oktoberska rewolucija staru Rusku powaliła

wutora, 07. nowembera 2017 spisane wot:

Dźensa před sto lětami wudyri w Ruskej druha rewolucija lěta 1917 – Oktoberska rewolucija, kotraž je kraj a swět přeměniła. Po starym ruskim julijanskim kalendru bě to 25. oktober. Februarska rewolucija započa so 12. měrca 1917 (po ruskim kalendru 27. februar). W Moskwje a Pětrohrodźe zběžkowachu dźěłaćerjo přećiwo carjej Mikławšej II. a za kónc wójny. Zběžkarjo wuzwolichu sowjety (rady) dźěłaćerjow a wojakow, a te so 15. měrca z Dumu (parlament) dojednachu, zo wu­tworja prowizoriske knježerstwo, zo zwołaja konstituowacu narodnu zhro­ma­dźiznu a zo dyrbi car wotstupić (hlej SN z 10. měrca). Z Februarskej rewoluciju nasta dwójne knjejstwo w Ruskej – sowjetow a narodneje zhromadźizny.

50 lět pomnik za wojakow na Fulkec hórce

pjatk, 13. oktobera 2017 spisane wot:

Na kromje Chrósćic dopomina na Fulkec hórce pomnik za 2 000 kónc apryla 1945 w horcych bojach přećiwo fašistiskemu němskemu wójsku padnjenych wojakow 2. pólskeje armeje. Wojowanja wosebje w Dolinje smjerće mjez Pančicami, Swinarnju a Lejnom kaz tež wokoło Chrósćic žadachu sej na pólskej stronje tójšto woporow. W Hórkach nadpadnychu němscy wojacy transport pólskich zranjenych a zabichu 200 z nich.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

fueorg misain karten sorbisch

nowostki LND