Nowina Naš puć

srjeda, 08. nowembera 2017 spisane wot:
W čěskim Varnsdorfje wuńdźe spočatk nowembra 1947 prěnje čisło nowiny Naš puć.­ W podtitlu steješe, zo běše to „wěstnik serbskeje młodźiny we Warnoćicach“. Serbska młodźina w namjeznym měsće běchu hłownje šulerjo Realneho serbskeho gymnazija a wuknjacy w přihotowanskich rjadownjach za powołanske wukubłanje. Pozdźišo wšak rozšěri so podtitul na „w ČSR“. Prěni zamołwity redaktor bě Ben Budar, jeho zastupnik Měrćin Kašpor. Po wotchadźe wobeju do Łužicy 1948 bu Horst Šewc nowy zamołwity­ redaktor, w lěće 1949 potom hišće Pawoł Völkel. Nowina wuchadźeše w formaće A4 měsačnje respektiwnje dwutydźensce. Titulna strona bu ćišćana, wšě dalše strony běchu hektografowane. Wo ćišć kaž tež wulki dźěl papjery starachu so młodźi Serbja, kotřiž běchu w měsće dźěło namakali. Nowina wěnowaše so rozdźělnym temam, předewšěm politiskim. Wučer Jurij Wuješ wozjewješe swoje nowe basnje, Horst Mjeltka a Gerat Kašpor wobohaćeštaj nowinu z karikaturami. Z rozpušćenjom Serbskeho gymnazija kónc šulskeho lěta 1948/1949 přesta Naš puć wuchadźeć. Mikławš Krawc

Gerat Kašpor

pjatk, 20. oktobera 2017 spisane wot:
Jutře je tomu 50 lět, zo skónči so na tragiske wašnje žiwjenje prěnjeho serbskeho rozhłosownika a lawreata Statneho myta Ćišinskeho Gerata Kašpora. 24. junija 1930 narodźi so wón dźěłaćerskej swójbje w Brězynce pola Delnjeje Kiny, kotraž měješe dobre styki k prěnjemu předsydźe Domowiny Arnoštej Barće. Tři lěta wopyta Gerat Kašpor Serbski gymnaziji w Čěskej Lipje a Varnsdorfje a bě tam soburedaktor časopisa „Naš puć“. Po nawróće do Łužicy angažowaše so wón w nawodnistwje Serbskeje młodźiny, pozdźišo w Swobodnej němskej młodźinje. Něšto lět bě přistajeny w Serbskim zarjedźe a tam zamołwity za nowinarstwo a film kaž tež sobu za ča­sopis „Chorhoj měra“. Gerat Kašpor při­hotowaše serbske rozhłosowe wusyłanja w Zhorjelcu, bě tam kaž tež pozdźišo w Choćebuzu načolnik serbskeje rozhłosoweje redakcije. Po skónčenju studija jako diplomowy towaršnowědnik bu wón wot lěta 1963 direktor Choćebuskeho sćelaka Radija DDR. Gerat Kašpor bě wjelelětny čłon Zwjazkoweho předsydstwa a sekretariata Domowiny. Wón bu na Budyskim Hrodźišku pochowany. Manfred Laduš

Arnošt Hančka

štwórtk, 14. septembera 2017 spisane wot:
Wučer a ludowy spisowaćel Arnošt Hančka narodźi so 11. septembra 1867 žiwnosćerskej swójbje w Hućinje. Po studiju na Budyskim krajnostawskim seminarje bě wot lěta 1891 hač do smjerće 17. junija 1928 wučer, šulski nawoda a kantor w Poršicach. Jara zasadźeše so za serbsku wučbu. Bě předsyda Konferency serbskich wučerjow Budyskeho wokrjesa. 1910 přistupi Maćicy Serbskej a bě hač do smjerće městopředsyda jeje pedagogiskeho wotrjada. We Weimarskej republice je šulskej čitance „Kwětki“ a „Zahroda“ hłownje wudał. Spisa „Z mojich dźěćacych lět“, „Při wowčim mosće šeri“ a „Wěšćerski prut“. Hačkuli bě předsyda Poršiskeho towarstwa Swěra, wustupowaše pak tež často raznje přećiwo narodnemu hibanju, předewšěm přećiwo předsydźe Domowiny Arnoštej Bartej a Jakubej Bartej-Ćišinskemu, kotrehož mjenowaše po jeho narěči 1904 w Bukecach „podjanskeho šćuwarja“. Wo serbskich podawkach bě Hančka Bu­dyskemu wokrjesnemu hejtmanstwu donošował a kritiske nastawki Serbskich Nowin, Katolskeho Posoła a časopisa Łužica za nje přełožował. Manfred Laduš

Jakub Šewčik

pjatk, 08. septembera 2017 spisane wot:
Druhi předsyda Domowiny, basnik, farar a duchowny rada Jakub Šewčik narodźi so 6. septembra 1867 kublerskej swójbje w Baćonju. Kubłaše so na Praskim Serbskim seminarje, bě starši tamnišeho towarstwa Serbowka, basnješe a dopisowaše do jeje „Kwětkow“. 1890 přistupi Maćicy Serbskej. Po studiju teologije bu 1892 na měšnika­ wuswjećeny. Wot lěta 1896 do 1908 słužeše jako Budyski tachantski prědar. Zdobom bě redaktor Katolskeho Posoła, doniž njebu do Kamjeničanskeje wosady swj. Nepomuka pósłany. W Pětra Malinkowej činohrě „Wotmołwa“ wo Ćišinskim praji biskop, zo maja hišće­ zahoriteho Serba (Šewčika), kotrehož sćelu do wulkeho němskeho města Kamjenicy.­ Wot lěta 1922 do 1933 bě Šewčik farar w Chrósćicach, hdźež staraše so tež wo drohotny křižowy puć na kěrchowje a wo moderne tepjenje w cyrkwi. Wón bě župan župy „Michał Hórnik“ a wot 1927 do 1930 zasłužbny předsyda Domowiny. 1899 wuda zběrku „Baje a basnički“ a spisa tójšto nabožnych a stawizniskich dźěłow. 3. awgusta 1935 Šewčik w Chrósćicach zemrě. Manfred Laduš

Michał Kětan

srjeda, 06. septembera 2017 spisane wot:
Michał Kětan, pozdźiši farar, narodźi so 3. septembra 1892 katolskej žiwnosćerskej swójbje w Słonej Boršći. Wón bě chowanc Praskeho Serbskeho seminara, studowaše katolsku teologiju a bu 10. awgusta 1918 w Budyskej tachantskej cyrkwi na měšnika wuswjećeny. 1915 zastupi do Maćicy Serbskeje. Bě kapłan w Baćonju, Ralbicach, Radworju a Budyšinje a bě w tym času tři lěta redaktor Katolskeho Posoła. 1927 zapokazachu Kětana w Zebnicy za wosadneho fararja. 1945 wróći so wón do Łužicy, přewza jako farar Baćońsku wosadu a sta so z arcywikarom Kamjenskeho dekanata. Za Baćońsku cyrkej wobstara nowe zwony. 1961 přesydli so jako wuměnkar do Budyšina, hdźež hišće aktiwnje dušepastyrsce skutkowaše, mjez druhim jako rektor chorownje swj. Bena. Jako duchowny wupomha w Serbskej cyrkwi. Farar Kětan spisa stawizniskej powědančce a tójšto cyrkwinskostawizniskich a kulturnych přinoškow za Katolski Posoł, kaž „Baćoń, cyrkwina wjeska na horje“. 30. apryla 1965 wón zemrě a bu na Budyskim Mikławšku blisko rowa Michała Hórnika pochowany. Manfred Laduš

Doskónčny zakaz SN

štwórtk, 24. awgusta 2017 spisane wot:
Dźensa před 70 lětami, 24. awgusta 1937, bě poslednje čisło Serbskich Nowin wušło, zhotowjene w ćišćerni pod třěchu stareho Serbskeho domu na Lawskich hrjebjach w Budyšinje. Dźeń po tym přesta ćišćernja dźěłać. Gestapo zaja jeje wobsedźerja dr. Jana Cyža a sekretarku Domowiny Elzu­ Krawcec. Knižny wobchod, ćišćernju, běrow Domowiny a bydlenje Cyžec swójby su gestapowcy přeryli a wšitke rumnosće zapječatowali. Za rozwožowanje přihotowane wudaće Serbskich Nowin 25. awgusta dyrbješe ležo wostać. Tak su nacionalsocialisća swoje dorazne akcije přećiwo Serbam dale wjedli, kotrež běchu bórze po přewzaću mocy 30. januara 1933 zahajili. Hižo 11. apryla 1933 běchu woni Serbske Nowiny prěni raz na wosom dnjow zakazali. Wot zakaza Domowiny 18. měrca 1937 a na to wšitkich zarjadowanjow serbskich towarstwow hač k likwidaciji ćišćernje njeje tuž wjele časa zašło.­ Wudawać ćišćane słowo w maćeršćinje njebě w serbskich rukach hižo móžno. Hakle dźesać lět po tym, 7. junija 1947, załožichu nowu serbsku ćišćernju w Budyšinje. Axel Arlt

Sokołski zlět

póndźela, 14. awgusta 2017 spisane wot:
14. awgusta 1927 bě we Wulkim Ćisku druhi zlět Serbskeho Sokoła – prěni wotmě so 1924 w Pančicach-Kukowje. Za zlět bě wjes ze serbskimi chorhojemi a chorhojčkami pyšena, hosći witachu wulke čestne wrota. Polo za zwučowanja bě spřihotowane. Dopołdnja wubědźowachu so Sokoljo w lochkoatletiskim štyriboju. Popołdnju přichwatachu do Ćiska „črjódy ludźi“, kaž Sokołske Listy po tym pisachu. Mjez hosćimi bě tež delegacija Praskeho Sokoła. Ju a scyła cyły zlět zarjad z mjenom „Wendenabteilung“ kruće wobkedźbowaše. Wjeršk swjedźenja bě wulki ćah po wsy. Starosta Jakub Šajba, Jan Skala a Michał Nawka dźeržachu narěče. Čěski hósć Jurij Šewčik přednjese swoju swjedźensku baseń. Přihladowarjo dožiwichu zwučowanja na narjadach, proste zwučowanja a wubědźowanja, kaž ćahanje powjaza. Sportowy wjeršk bě zhromadny wysokoskok Sokołow ze wšěch jednotow z tyčkami. Z předstajenjom žiweho wobraza w formje wutroby so zlět skónči. Wječor bě w Ćišćanskim wjesnym hosćencu zlětowy bal. Dodawk: Třeći a posledni zlět Sokoła bě 1931 w Radworju. Mikławš Krawc

Brězanowa brigada

póndźela, 31. julija 2017 spisane wot:
26. julija 1947 poda so dźěłowa brigada Serbskeje młodźiny (SM) pod nawodom Jurja Brězana do Juhosłowjanskeje, zo by při twarje železniskeje čary Šamac–Sarajewo pomhała. Hižo nazymu 1946 bě prěnja brigada ze 14 młodostnymi pod nawodom Jana Nalija w Bosniskej na žele­zniskej čarje Brčko–Banovići dźěłała. Jězba Brězanoweje skupiny na juh bě dosć wobćežna – na twjerdych deskach nakład­neho wagona traješe wona dwanaće (!) dnjow a bjez prawidłowneho zežiwjenja. To pak njezlemi wolu 26 hólcow a dwanaće holcow z cyłkownje 30 serbskich wsow, pomhać při natwarje zničeneho kraja. Po rańšim třihodźinskim kubłanju podachu so brigadnicy na druhdy dwuhodźinski puć a po tym šěsć hodźin ćežko dźěłachu – pod južnej horcotu při kładźenju kolijow ze snadnymi techniskimi srědkami. Za wulkotne wukony dósta Brězanowa brigada wot juhosłowjanskeho knježerstwa wysoke wuznamjenjenje: Rjad dźěła 1. rjadownje. W lěće 1948 je hišće třeća brigada pod nawodom Jana Handrika w Juhosłowjanskej dźěłała. Mikławš Krawc

Biskop Jakub J. J. Wóski

štwórtk, 27. julija 2017 spisane wot:
26. julija před 325 lětami narodźi so w Chrósćicach pozdźiši biskop Jakub Jan Józef Wóski z Baerenstamma. Wosrjedź wsy – při domje znowazałoženja Domowiny - dopomina pomnik na wuznamneho Chróšćana. Wón bě w Chomutovje a Praze teologiju studował a bu 1718 na měšnika wuswjećeny. Najprjedy bě z kapłanom w Čěskej a po tym w Budyšinje a Chrósćicach. 1734 powołachu jeho za kanonika tachantstwa. Jako prěni Budyski tachant dósta Wóski 1752 swjećiznu biskopa a skutkowaše hač do smjerće 3. decembra 1771 zasłužbnje we wysokim duchownym zastojnstwje. Zdobom spožčichu jemu zemjanski titul z Baerenstamma. Wón wuda dalši nakład katechizma Jakuba Xavera Ticina a rjad nabožnych spisow kaž lekcije, epistle, sćenja a ćišćany wotpuskny list. Zawostaji tež serbske prědowanja w rukopisu. Jeho najwažniši spis „Krótke Časa-Přečinjenjo …“ z lěta 1759 zapřija pojednanja z biblije. Wóski załoži Wotrowsku wosadu. Za čas jeho biskoptswa nasta w lěće1755 pyšny portal Budyskeho tachanstwa, nad kotrymž wuhladamy hišće dźensa jeho wopon. Manfred Laduš

Jurij Chěžka

pjatk, 21. julija 2017 spisane wot:
Jutře před sto lětami narodźi so basnik a přećiwnik hitlerskeho nadknjejstwa Jurij Chěžka w Hórkach swójbje skałarja a chěžkarja. Wón wopyta Arcybiskopski gymnazij w Praze studowaše po tym w čěskej stolicy bohemistiku, sorabistiku a germanistiku. 1937 załoži rukopisny časopis Gmejnska heja. Chěžka bě přećiwnik nacijow a nadarjeny młody serbski basnik, kotryž spisa tež někotre prozowe teksty. Sam je z čěskeje literatury do serbšćiny přełožował. Jako němske wójsko nalěto 1939 Prahu wobsadźi, zaja Gestapo Chěžku. Po pušćenju dyrbješe nazymu 1939 do Wehrmachty a jako wojak w Francoskej a Juhosłowjanskej słužić. Při pospyće, k partizanam přeběžeć, wón nazymu 1944 blisko serbiskeho Kragujevaca zahiny. Zawostajił je něhdźe 50 basnjow, zwjetša w rukopisu. Do jeho najznaćišich słuša antiwójnska „Fantazija-Solingen, Solingen, Krupp“. W LND wuńdźe 1971 kniha „Poezija małej’ komorki“ a čisło 22 rjadu Serbskeje poezije. W „Serbskej čitance“ je Chěžka tohorunja zastupjeny. Na ródnym domje basnika dopomina wopomjatna tafla na njeho. Manfred Laduš

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

fueorg misain karten sorbisch

nowostki LND