Čitajće w nowym rozhledźe (01.03.24)

pjatk, 01. měrca 2024 spisane wot:

W měrcowskim wudaću jewja so starše a nowe zajimawostki. Nowa je redakciska obsesija za rysowankami z psami, kaž ju z Wojerec pochadźaca wuměłča Friederike Butter na wobalce wudaća poda.

Johanna Hadankec wěnuje so z předsłowom čitarstwu, a to z nalětnim po­směwkom a hłubokimi myslemi wo aktualnych podawkach. Njeměr njepřewodźa ludźi jenož we wójnskich kónčinach, ale tež tu, w našej domiznje. Štož ludźi hromadźe dźerži, je, zo njemjelča.

Nicole Dołowy-Rybińska poskića wotmołwu na prašenje: Čehodla trjebamy wědomostny zakład za rewitalizaciju serbšćiny? Nałožować a zdźeržeć hornjoserbsku rěč bě „hygiena wšědneho dnja“, rěčna politika pak měješe so na „intuitiwne“ wašnje wjesć, zepěrace so na „nadźiju“, zo tak abo znak „wšitko derje póńdźe“. Kotre wobhladowanja, prašenja a puće so wotewrěja, hdyž so swójskich nazhonjenjow wzdamy a sej naš wobswět z druheje perspektiwy wobhladamy?

Z wobrazami rěčeć je nowostka Rozhlada. Mjez wobrazom Geralda Großeho a słowami Alojsa Andrickeho z lěta 1936 wostanje rum za interpretaciju.

Literarne myta spožčili

pjatk, 01. měrca 2024 spisane wot:
Na prěnim literarnym wubědźowanju župy Delnja Łužica pod hesłom „Pśiaśele-pismiki-prominentne“ je so cyłkownje 26 a awtorkow a awtorow z dohromady 57 ­přinoškami wobdźěliło. Mjez sydom dobyćerjemi, kotrymž předwčerawšim myta w Choćebuskej Hali wuměłstwa přepodachu, je tež šulerka Delnjoserbskeho gymnazija a awtorka Noweho Casnika Lucie Loichenojc. Foto: NC/Katalin Porackojc

Budyšin (SN/bn). Němsko-Serbske ludowe dźiwadło hotuje so w aktualnej, jubilejnej hrajnej dobje – před 75 lětami bu serbske powołanske jewišćo a 15 lět pozdźišo NSLDź załožene – na dalše narodniny. Mjeztym pjeć lětdźesatkow předstaja lěto wob lěto prawidłownje inscenacije ducy po Delnjej Łužicy. „Po dołhim času a składnostnje tejele róčnicy chcemy tamniši publikum z originalnej hru překwapić“, w zdźělence dźiwadła rěka. Spisałoj staj ju režiser Alexander Marusch a dramaturgowka Madleńka Šołćic po powědančku Marcusa Kóńcarja, přełožk „do rjaneje, ludoweje delnjoserbšćiny“ zdokonja Fabian Kaulfürst. W jako „Błótowska kriminalka“ připowědźenym kruchu „Smjerś pó štuckach“ přepytujetaj komisaraj Frido Šuster a Maja Nowakojc „wobstejnosće smjerće skandalo­weje reporterki“, při čimž poněčim „dźeń a wjace ćěmnych potajnstwow wobstajnje powyšaceje so ličby podhladnych“ wotkrytaj.

Jutry do jutrow

srjeda, 28. februara 2024 spisane wot:

Tradicionalne wiki a wuspěšne wubědźowanje

wóskowanje wjacebarbne

1. Bettina Borcherding, Rahden

2. Sylke Roßbach-Schreier, Choćebuz

3. Andrea Brall, Rodecy

wóskowanje jednobarbne

1. Andrea Brall, Rodecy

2. Ines Trenschel, Allendorf (Lumda)

3. Beatris Sachse, Mikow

bosěrowanje wjacebarbne

1. Bettina Borcherding, Rahden

2. Beatris Sachse, Mikow

3. Vanessa Trenschel, Allendorf (Lumda)

bosěrowanje jednobarbne

1. Ines Trenschel, Allendorf (Lumda)

2. Vanessa Trenschel, Allendorf (Lumda)

3. Kornelia Thor, Lipsk

škrabanje

1. Vanessa Trenschel, Allendorf (Lumda)

2. Andrea Hertel, Weimar

3. Veronika Zobel, Kamjenc

wužrawanje

1. Edeltraud Gründel, Wojerecy

2. Helena Palmanowa, Budyšin

3. Nicole Jähnichen, Mišno

připóznawanske myto

Anita Boche, Grobice

wóskowanje wjacebarbne

Maria Domašcyna, Kanecy

wóskowanje wjacebarbne

Marja Šefrichowa, Njebjelčicy

wóskowanje wjacebarbne

Ingelore Schönfeld, Hodźij

wóskowanje wjacebarbne

Friederike Zobel, Kamjenc

wóskowanje wjacebarbne

Dorothea Šołćina, Budyšin

bosěrowanje wjacebarbne

„Fota změja něhdy snano wuznam“

wutora, 27. februara 2024 spisane wot:

Budyšin (CS/SN). Zakónčiwši swoju wustajeńcu „Ducy domoj“ w Budyskim Serbskim muzeju je fotograf Jürgen Maćij předwčerawšim zhromadnje ze sociologu prof. dr. Berndom Lindnerom z Lipska na swoje tworjenje zhladował. Wšako wotbłyšćujetej přehladka, kotruž wopytowaše dohromady něhdźe 2 700 zajimcow, kaž tež přisłušacy katalog „50 lět žiwjenja za fotografiju“. Swoje skutkowanje započa so za čas w Narodnej ludowej armeji Němskeje demokratiskeje republiki (NDR), hdźež wopokaza so Maćij jako „renitentny wojak“. Dźěło w fotowym laborje bě jemu „wuchowanje před pustym wšědnym dnjom“. Po krótkim dźěle jako inženjer w Zhorjelcu sćěhowaše impulsej ke kulturje a do Budyšina. Swojemu „geografiskemu srjedźišću“ je stajnje swěrny wostał. Wón je „fotograf Łužicy“.

Jan Bohumił Nyčka

póndźela, 26. februara 2024 spisane wot:
26. februara 1904 zemrě w Charlottenburgu pola Berlina serbski wučer a spisowaćel Jan Bohumił Nyčka. Wón narodźi so we Wojerecach jako syn chudeho krawca. Wotrosće tež w Blunju pola přiwuznych a přiswoji sej nimo Wojerowskeje serbšćiny tež narěč Blunjanow. Wobdarjeny pachoł wopytowaše wučersku preparandu w Bórkhamorje z hornjoserbskej wučbu a wučerski seminar w delnjołužiskej Starej Darbni. Prěnje wučerske městno bě w Sprjejcach (Spreewitz) na mjezy k Delnjej Łužicy. 1846 wopušći łužisku domiznu a poda so do Poruhrskeje. Tam wučerješe najprjedy dwanaće lět w syrotowni a wot 1858 hač do 1894 w Essenje. W Poruhrskej, hdźež tysacy Polacy w hórni­stwje dźěłachu, nawukny jeje rěč a wudźerži wuske zwiski k pólskim swójbam, wosebje tych z ewangelskej nabožinu. 1894 poda so na wuměnk do Charlottenburga, hdźež dósta dowolnosć serbske kemše za słužowne a wojakow swjećić. 1873 přistupi Maćicy Serbskeje a dopisowaše wo swojich pućowanjach a wo Poruhrskej kaž tež wo swojim dźěćatstwje we Łužicy, na přikład „Pastyrske žiwjenje w Blunju před 60 lětami“ a přinoški wo serbskej rěči a narěčach. Manfred Laduš

Michał Hórnik

pjatk, 23. februara 2024 spisane wot:

„22. małeho róžka 1894 zemrě nahle w Budyšinje 61lětny farar, spisowaćel a předsyda Maćicy Serbskeje Michał Hórnik. „Po minjenju njezapomniteho wodźerja serbskeho naroda J. A. Smolerja njeje naše Serbstwo žanu hłubšu ranu poćerpiło hač ze smjerću šolastika Michała Hórnika, nahle a přezahe wot nas wotwołany wo­srjedź dźěła za swój lubowany serbski lud. A za nas Serbow želeše za Michała Hórnika wšón wučeny słowjanski swět.“ Tak ­pisaše dr. Arnošt Muka w swojim wob­šěrnym jědnaćestronskim nekrologu w Časopisu Maćicy Serbskeje, kotryž bě 26 lět sam redigował. Wjace hač sto sobužarowacych pismow dósta Maćica Serbska ze Serbow a wukraja k smjerći Hórnika, w něhdźe 50 serbskorěčnych přinoškach, w na 40 čěskich medijach, we wjace hač 30 pólskich, dźesać ruskich nowin a wjacorych němskich medijach na njeboćič­keho spominachu.

Serbscy koparjo a hudźbnicy na Berlinali

pjatk, 23. februara 2024 spisane wot:
Berlin (SN/bn). „Elf Mal Morgen: Berlinale Meets Fußbal“ je „kompilaciski“ film, portretowacy „jědnaće přewšo rozdźělnych dorostowych koparskich mustwow“, kotryž nasta w nadawku tuchwilu wotměwaceho so najwjetšeho filmoweho festiwala Němskeje jako „přinošk kulturneho programa Berlinale za lětuše europske koparske mišterstwo w Němskej“. Studentki a studenća Wysokeje šule za telewiziju a film Mnichow běchu za njón najwšelakoriše mustwa z kameru přewodźeli a na tymle zakładźe dokumentariski film zestajeli. Mjez druhim portretowachu cyłki FC Español Mnichow, Türkiyemspor Berlin 1978, KS Polonia Hamburg, Maccabi Mnichow a SJ Chrósćicy. Zaměr bě pokazać „inkluziwnu diwersitu kopańcy w Němskej, zapřijimujcy mustwa žonow kaž tež zbrašenych a cyłki z migraciskim a/abo mjeńšinowym pozadkom“. Hłowny pjenjezydawar projekta je załožba Phillipa Lahma, by­wšeho koparskeho profija a čłona mustwa Němskeho koparskeho zwjazka, kotrež wudoby sej titul swětoweho mištra championata 2014 w Brazilskej. Předwčerawšim bu pask prapremjernje we wobłuku festiwala předstajeny.

Lutz Hillmann 25 lět intendant

pjatk, 23. februara 2024 spisane wot:

Budyšin (SN). Lutz Hillmann je tuchwilu najdlěje skutkowacy dźiwadłowy intendant po cyłej Němskej. 1. februara 1999 bu wón na intendanta Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła powołany. Nimo tohole zastojnstwa skutkuje jako předsyda Němskeho zwjazka jewišćow, kraj­neho zwjazka Sakska a nawoda fachoweje dźěłoweje skupiny za dźiwadło w kulturnym rumje Hornja Łužica/Delnja Šleska­.

Lutz Hillmann je so w lěće 1959 w Biskopicach narodźił. Po wukubłanju na technikarja je wón na Wysokej šuli za dźiwadło „Hans Otto“ w Lipsku studował a po tym na Statnym dźiwadle w Drježdźanach jako dźiwadźelnik kaž tež wot lěta 1985 jako hrajer w NSLDź skutkował.

Lutz Hillmann je w regionje hłuboko zakorjenjeny. Ze swojej wuměłskej wosobinu je zhromadnje ze swojim teamom profil jeničkeho bikulturelneho powołanskeho dźiwadła Němskeje w zašłych 25 lětach nawjedował a přez mnohe krizy wjedł. Wón je iniciator Budyskeho lěćneho dźiwadła, kotrež mjeztym hižo 30 lět kóžde lěto wjace hač 30 000 wopytowarkow a wopytowarjow přiwabja.

Němsko-Serbske ludowe dźiwadło předstaji swoju aktualnu hornjoserbsku inscenaciju „Na tamnym boku měsačka – Hercy“ zajutřišim druhi raz w Budyšinje. Zastupne lisćiki su jako hrabnjenčko na předań, zajimcy móža sej stawiznu „prěnjeje serbskeje beatoweje band“ potajkim za potuńšenu płaćiznu wobhladać. Foto: Hanka Šěnec

nowostki LND