Składnostnje woswjećenja 100. róčnicy zrodźenja Čěskosłowakskeje njewotměwaja so w našim kraju jenož wulke politiske zarjadowanja. Wuznamny podawk přewodźeja zdobom njeličomne mjeńše akcije kulturneho abo druheho razu. Liberecska wědomostna knihownja přewjedźe w tutym zmysle přednoškowy wječor, na kotryž bě jeje wjednistwo hromadźe z towaršnosću Societas Amicum Liberec (SAL) přeprosyło předsydu Maćicy Serbskeje Jurja Łušćanskeho, zo by ze stejnišća Łužiskich Serbow komentował pozicije prěnjeho čěskosłowakskeho prezidenta-wuswobodźerja Tomáša Garrigua Masaryka. Łušćanski wustupowaše hromadźe z Liberecskim historikarjom, kotryž jeho wuwjedźenja z citatami z knihi Karla Čapeka „Hovory s T. G. M.“ móhłrjec ilustrowaše. Přednošk naby tak wysokeho niwowa a za připosłucharjow atraktiwnosće. Přednošowar předstaji tež někotre łužiske wosobiny, z kotrymiž je so Masaryk znał resp. wo kotrychž skutkowanje je so zajimował.

Pólski kralw běłej košli

srjeda, 26. septembera 2018 spisane wot:

Waršawa (JBR/SN). Po cyłej Pólskej protestuja nadal přećiwo reformam knježerstwa, kotrež ma wjele ludźi za dwělomne. Na jara originelne wašnje čini to Komitej škita demokratije (KOD). Wobydlerska iniciatiwa wumjetuje knježerstwu łamanje konstytucije – zakładneho zakonja kraja. Njedawno woblečechu aktiwisća KOD na Waršawskim Hrodowym naměsće postawu krala Zygmunta III. běłu košlu z napisom „KONSTYTUCJA“. Zo bychu statuwu krala docpěli, kotraž steji 22 metrow wysoko, trjebachu wulki twarski kran. „Kral za nami steji!“, akciji přihłosujo wótře wołachu.

Tež dalše pomniki kraja dóstachu běłu košlu, tak na přikład figura Neptuna – romskeho krala morja – w starym měsće Gdańska. W Kielcach woblečechu sympatizanća iniciatiwy KOD pomnik Henryka Sienkiewicza, lawreata Nobeloweho myta za knihu „Quo vadis“ (Dokal dźeš). Runje napis na košli a titl Sienkiewiczoweje knihi tworitej zmysłapołnu namołwu „Dokal dźeš, konstitucija“.

Akcija košlow politikarjow napomina, zo maja Zakładny zakoń Pólskeje, konstytuciju, respektować.

Prezident Zeman Němsku wopytał

póndźela, 24. septembera 2018 spisane wot:

Berlin (ČŽ/K). Prezident Čěskeje republiki Miloš Zeman poby wot srjedy hač do pjatka w Němskej. Posledni dźeń swojeho statneho wopyta měješe wón rozmołwy z němskej kanclerku Angelu Merkel (CDU) kaž tež z prezidentom Frankom Walterom Steinmeierom. Z woběmaj je přede- wšěm wo zhromadnym dźěle na polu hospodarstwa jednał. Problematika migracije je skerje na kromje rólu hrała.

Zeman po tym rjekny, zo „so wón z knjeni kanclerku rady rozmołwja a zo wona jeho stajnje z ,dobrý deń wita‘“. Ze zwjazkowym prezidentom Steinmeierom staj sej wonaj wo tym přezjednaj, zo „matej Němska a Čěska republika – dźensa dobraj přećelej – wzajomnu zamołwitosć za přewinjenje trajaceje europskeje krizy a za nańdźenje zhromadnych wotmołwow na dotal njedorozrisane prašenja kaž tež za to, zo njeby Europa znowa do zapada a wuchoda dźělena była“. Pjatk zetka so Zeman tež z němskimi firmownikami a z bywšim kanclerom Gerhardom Schröderom, kotrehož woznamjeni za jednoho z najwjetšich swojeju dweju němskeju přećelow.

Duda pola Trumpa wuspěšny?

pjatk, 21. septembera 2018 spisane wot:

Medije analyzuja wopyt pólskeho prezidenta we Washingtonje

Waršawa. Politiscy komentatorojo njejsu sej přezjedni, hač bě wopyt pólskeho prezidenta Andrzeja Dudy we Washingtonje wuspěšny abo nic. Duda bě wutoru ze swojej mandźelskej Agatu na statnym wopyće pola prezidenta USA Donalda Trumpa. Na termin pak dyrbješe dohromady tři lěta čakać. Wotpowědnje tomu je medijam wopyt jako tajki hižo wulki wuspěch. Wšitke pólske nowiny mějachu foto z prezidentomaj a mandźelskimaj před Běłym domom na titulnej stronje.

Baltikum z njemałymi starosćemi

pjatk, 21. septembera 2018 spisane wot:

„Wupućowanja z Litawskeje, Letiskeje a Estiskeje do zapada přewobroćeja Baltikum do najspěšnišo pustnjaceho teritorija w Europskej uniji. Wosebje wotchad młodych ludźi změje bolostne wuskutki na přikład na rentowe systemy w tutych krajach.“ Takle dramatisce rysuje korespondent čěskeje nowiny Mladá fronta dnes w litawskim Kaunasu nětčiše połoženje spomnjenych třoch baltiskich statow. Mjez druhim wón zwěsća, zo je Litawska po lěće 1991 – po rozpadnjenju Sowjetskeho zwjazka zaso samostatny kraj – třećinu swojeho wobydlerstwa zhubiła. Při tym je najwjetši dźěl ludźi wotešoł po lěće 2004, po tym zo bě so Litawska z čłonom EU stała. Hdyž ličba wobydlerjow njewulkeho kraja w běhu dwaceći lět wot 3,7 milionow na 2,9 milionow woteběra, ma baltiski kraj ćim wjetši problem, hdyž běštej dwě třećinje wotchadnikow ludźo w starobje 20 do 40 lět – generacija to, kotraž by ze swojimi dźěćimi populaciju poprawom zestabilizować měła. Město toho zbywaca ludnosć hladajcy zestarja. „A tych, kotřiž rentu za seniorow financuja, je spochi mjenje“, cituje nowinar bjezradneho staršeho Litawčana.

Plista krajam V4

štwórtk, 20. septembera 2018 spisane wot:

Ljubljana/Praha (ČŽ/K). Nowy ministerski prezident Słowjenskeje Marjan Šarec je kraje Visegrádskeje štyrki Čěsku, Słowaksku, Pólsku a Madźarsku migraciskeje politiki dla kritizował. W telewiziji RTV Slovenija wón rjekny: „Słowjenska je konstruktiwny čłon Europskeje unije a njesteji tuž za solowymi akcijemi, kajkež Visegrádska skupina praktikuje a štož je Madźarskej pominanje wunjesło.“ Za to Šarec wobkrući, „my wopokazujemy so solidarni“. To wozjewja z Ljubljany čěska powěsćernja čtk a kaž přispomnja, zo su słowjenske medije w minjenym ­času spekulowali, Słowjenska móhła so bórze poziciji krajow V4 přibližić.

Wěste mjeztym je, zo změje premier Marjan Šarec hnydom na swojim prěnim wukrajnym wopyće z migraciskej politiku činić. W awstriskim Salzburgu wobdźěli so wón tele dny na njeformelnym zeńdźenju prezidentow a premierow krajow EU, na kotrymž dźe nimo brexita tež wo wobchadźenje z ćěkancami.

Maja slěd mordarja?

štwórtk, 20. septembera 2018 spisane wot:
Bratislava (SŽ/K). Słowakske statne rěčnistwo je identifikowace foto wosoby wozjewiło, za kotrejž w padźe zamordowanja nowinarja Jána Kuciaka a jeho slubjeneje Martiny Kušníroveje pytaja. We wizěrje ma policija něhdźe 30lětneho muža z krótkimi włosami, čornej brodu a šnawcarjom. „Tale wosoba móhła za čas mordarstwa na městnje njeskutka być“, zastupnik statneho rěčnistwa publikowane foto komentuje. Na prašenje reportera čěskeho dźenika Hospodářské noviny, hač móhło so pola muža na foće snano wo skućićela jednać, zastupnik statneho rěčnistwa rjekny, zo by to „spekulacija“ była. Wobkrući pak, zo bu mordarstwo 25. februara profesionelnje a na skazanku skućene. A Jána Kuciaka a jeho partnerku je w jeju chěži we wsy Veľká Mača jedyn čłowjek zatřělił. Motiw mordarstwa bě Kuciakowe nowinarske dźěło za rozprawniski portal Aktuality.sk. Za swoje wozjewjenja nastupajo počinanje italskeje mafije w Słowakskej bě wón wospjet hroženja dóstał. Hdyž běchu policiji spočatnje 30 zaplećenjow do pada skićili, zaběra so wona nětko jenož hišće z dwěmaj móžnymaj wersijomaj.

Kiwa wujednanje?

póndźela, 17. septembera 2018 spisane wot:
Mitrovica (ČŽ/K). Na wopyće sewjero­kosowskeho města Mitrovica, wobydleneho předewšěm wot Južnych Serbow, serbiski prezident Aleksandar Vučić wozjewi, zo je přistupny tomu, z nawodami Kosowa wujednać kompromis, kotryž by woběmaj krajomaj zrunał puć k čłonstwu w Europskej uniji. „My chcemy do EU, kosowscy Albanjenjo chcedźa bjezwizumowy zwisk z EU. Zo by so to zmóžniło, dyrbimy hromadźe žiwi być, dyrbimy porno sebi žiwi być“, Vučić zwurazni. Zhromadźenym krajanam, pokazowacym serbiske chorhojčki, wón praji: „Sym přijěł wam rjec, zo docpějemy přichodnje kompromis, ale zo budźemy za to tójšto woprować dyrbjeć.“ Wo podawku pišu čěske nowiny, powołace so na powěsćernju Reuters. Serbiska a Kosowo běštej so lěta 2013 zawjazałoj, pod škitom EU so prócować wo normalne mjezsobne poćahi. Ewentualne dojednanje wo wuměnje teritorijow by Serbiskej zmóžniło wobchować kontrolu nad sewjernymi dźělemi Kosowa, w kotrychž bydla hłownje Južni Serbja. Běłohród móhł za to Preševsku dolinu „woprować“, hdźež bydla wosebje ludźo albanskeje narodnosće.

Ličba ludźi rozrostła

póndźela, 17. septembera 2018 spisane wot:

Praha (ČŽ/K). Wo ličbu ludnosće, kaž ma ju na přikład město Kamjenc, je Čěska republika w prěnim połlěće 2018 přibyła – wo něhdźe 15 400 hłowow zrosće wona na nětko 10 625 449 wobydlerjow. Při tym bě znowa wjace ludźi zemrěło hač dźěći so narodźiło. Na prawdu Božu woteńdźe hač do kónca junija 58 026 wosobow, porodow pak registrowachu jenož 55 736. Najwjace dźěći porodźichu maćerje, 30 lět stare. To wuchadźa z najno­wšich přisłušnych datow Čěskeho statistiskeho zarjada. Zo je wobydlerstwo při­wšěm rozrostło, wuskutkowa migracija.

W prěnim połlěće 2018 je so w Čěskej mjenujcy na wšěch 29 220 wukrajnikow zasydliło, mjez nimi 5 600 Ukrainjanow, 2 700 Słowakow, 1 100 Rumunow a runje telko Bołharow. Čěsku wopušćiło je w tym času něhdźe 11 500 ludźi. Zmandźeliło je so wot wulkeho róžka hač do smažnika 20 916 porow, 1 445 wjac hač loni w tym času. Tři štwórćiny porow su sej prěni raz „haj“ dali. Najwjace ženichow je 29 lět starych było, najwjace njewjestow 27 lět. Rozwjedźenych bu 11 856 mandźelstwow – 1 155 mjenje hač w prěnim połlěće 2017.

Kandidaća za komunalne wólby w Pólskej z naročnymi programami

Waršawa. Pólska hotuje so na komunalne wólby. Dnja 21. oktobra maja woby­dlerjo kraja wo znowawobsadźenju měšćanskich a gmejnskich parlamentow kaž tež wo měšćanostach a wjesnjanostach rozsudźić. To brizantne na tym je: Při minjenych wólbach 2014 bě tehdy knježaca liberalna Wobydlerska platforma nimale po cyłym kraju dobyła. Nětko pak chce narodnokonserwatiwna strona Prawo a sprawnosć (PiS), kotraž wot lěta 2015 knježi, móc tež na komunalnej ­runinje přewzać. Zo bychu přichilnosć wolerjow zdobyli, so kandidaća hladajo na wólbne přilubjenja runjewon wubědźuja. Hižo rěča medije wo „festiwalu přilubjenjow“.

nawěšk

  • Sernjany su swoju róčnicu prěnjeho naspomnjenja wsy před 600 lětami z wosebitym wjesnym swjedźenjom wuspěšnje woswjećili. Tule nańdźeće někotre fotowe impresije wo tym:
Zerna feierte unlängst die Ersterwähnung des Ortes vor 600 Jahren mit einem beson

nowostki LND