Wosebita „kralowna instrumentow“ w Drježdźanach poswjećena
Městna na koncertnej žurli Kulturneho palasta w Drježdźanach běchu 8. septembra jara požadane. Tam bu nowy instrument Budyskeje pišćeletwarskeje firmy Eule poswjećeny. Wosebite su Eulec pišćele hižo tohodla, dokelž su jeničke koncertne mjez 14 pišćelemi w Drježdźanskich cyrkwjach a snano třeće swojeho razu w Sakskej, nimo koncertnych pišćelow w Zhorjelcu (wot lěta 1910) a w Lipšćanskej Sukelnicy (wot 1986).
K tajkemu zarjadowanju słuša swjedźenska narěč. Dokelž jednaše so wo poswjećenje najwjetšeho hudźbneho instrumenta, njezadźiwa, zo so wjacori lawdatorojo – w přitomnosći sakskeho ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha – słowa jimachu.
Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu, załoženy 1991, je drje najznaćiši dźakowano tomu, zo je mjeztym hižo 64. wiki jutrownych jejkow přihotował. „Mjenje znate, ale nic mjenje zajimawe, su dalše projekty spěchowanskeho kruha“, kaž wo sebi twjerdźa. Tele twjerdźenje je woprawnjene: Wot kónca awgusta su w Serbskim domje w Budyšinje wuslědki zašłeje dźěłarnički tworjaceho wuměłstwa widźeć. Ludowi wuměłcy běchu so tónkróć do Budyšina samoho na „hóńtwu“ za hódnymi motiwami podali, slědujo tak wužadanje towarstwa. „Narodne drasty wotpowědnych regionow słuža w molerskich dźěłarničkach jako motiwy, w Delnjej Łužicy husto w kombinaciji z architekturu abo z temu hórnistwo a wuhlo, w Hornjej Łužicy často w zwisku z temami přirody.“
Marje Kubašec dla bě mje Budyska Domowinska skupina před něšto časom wopytała. Jako starša sotra mojeje maćerje bě so wona 1890 w Chasowje narodźiła. Wottud přewodźachmy ju 1976 k poslednjemu wotpočinkej na Radworskim kěrchowje. Za čas wójny a po njej bydleše ćeta Marja blisko nas a na kóncu hromadźe z nami w Chasowskim Kubašec statoku wosrjedź wsy. Mi běše wona kaž druha mać, mjeztym zo so jeje sotra-lěkarka wo nawal pacientow staraše. Hosćo z Budyskeje Domowinskeje skupiny wočakowachu wote mnje awtentiske informacije wo spisowaćelce. Na to běch přihotowany, nic pak na njewočakowane zahajenje rozmołwy.
Awtor Jürgen Tiede w Janšojcach wustupił
Kak móže so z dźěłaćerja stać redaktor, awtor a powědar bajkow, widźiš na Jürgenje Tiedźe z Wojerec. Narodźił bě so 1940 w Drježdźanach. Wuknył je powołanje zamkarja lokomotiwow, a jako tajki dźěłaše na wšelakich twarnišćach a milinarnjach NDR, mjez druhim w Lubnjowje. Dokelž je so jara za kulturu a wuměłstwo zajimował, poda so 1976 na studij kulturnych a wuměłstwowych wědomosćow, najprjedy na fachowej šuli w Mišnje a potom na Lipšćanskej uniwersiće. Studij jemu zmóžni, přewzać jako redaktor a awtor publikaciju „Powšitkowny leksikon wuměłstwa. Tworjacy wuměłcy wšěch dobow a krajow“, kotryž je znate nakładnistwo Seemann w Lipsku wudało. A wot lěta 1991 je Jürgen Tiede swobodny redaktor a awtor za nakładnistwo Saur w Mnichowje.
Justyna Michniuk
W poslednim sćělesnjenju běch Serbowka
nošach rjanu, wušiwanu drastu
molowach jutrowne jejka
a njedźelu spěwach w Chróšćanskej cyrkwi
wótře kěrluše w swojej rěči
Nětko sym Europjanka, w Pólskej rodźena
nošu čornu drastu, dokelž wěčnje žaruju
wo swoju zhubjenu identitu
Znaju drje pjeć rěčow, ale w žanej njemóžu
zwuraznić swoju zludanosć
z woprawdźitosće
Rozdwojenje
Pytajo za swojimi korjenjemi
wostach tčacy mjez lětomaj ’39 a ’89
Što běše mjeztym?
Štó mi wotmołwi na wšě moje prašenja?
Njewěm, štó sym a dokal słušam
Wěm jenož, zo běchu moji prjedownicy Słowjenjo,
a słowjanska krej zawjazuje
(Z pólšćiny Dorothea Šołćina)
W sewjeropólskim měsće Toruń rodźena a dźensa w Hamburgu bydlaca swobodna publicistka Justyna Michniuk pisa w pólskich časopisach přeco zaso wo zańdźenosći a přitomnosći Łužiskich Serbow. 30lětna Pólka je absolwentka studija mjezynarodnych stykow a balkanskeje filologije. Lěta 2010 wopyta wona prěni raz Łužicu, hdźež přewjedźe pólne slědźenja na temu „Łužica w 21. lětstotku – narodna identita a mjeńšinowe prawa w časach stopnjowaneje globalizacije a zjednotnjenja kultury“. Tema identity wotbłyšćuje so tež w jeje poeziji, přetož jako Pólka we wukraju rozestaja so basnjerka ze swojej narodnosću kaž tež z jazykami, kotrež rěči. Loni wobdźěli so prěni raz na Swjedźenju serbskeje poezije a přednjese w „nocy poezije při Starej wodarni“ swojej basni „Serbowka“ a „Rozdwojenje“, kotrejž stej w časopisu „Matrix“ (čo. 3/2016) pólsce, serbsce a němsce publikowanej. Tež za lětuši swjedźeń pozije na česć Jurja Chěžki, kotryž je bohužel wupadnył, bě Justyna Michniuk zajimawe basnje zapósłała. Chcemy je tule přebasnjene wozjewić a je tak publikumej spřistupnić.
Dorothea Šołćina
Justyna Michniuk
Čas kapaše mi přez porsty
Přeńdźe do zašłosće
Do kotrejež njeda so nawróćić
Kaž k wotstawkej w knize
Wučerpana wot powabliwosćow
A podawkow bjez wuznama
Zawjertnych honač zachodnosće
Zo njebych ani chwilki hižo zhubiła
Z toho časa sym mjez wčera a dźensa
Jutře so ženje njestanje
Jenož kusk je mi škoda
Zo nimam před sobu žadyn přichod
(Z pólšćiny přebasniła
Dorothea Šołćina)
Kónc lěta 1523 pisaše Martin Luther: „Z radosću chcu was zbóžnoprajić, kotřiž sće na kóncu swěta spomóžne słowo ze wšej žadosću přijeli.“ Tele chwalobne słowa wupraja wón křesćanam we wulkich městach Livlanda, kónčinje, kotraž hłownje teritorijej dźensnišeju republikow Estiskeje a Letiskeje wotpowěduje. Riga a Reval – moderny Tallinn – stej za Lutherowy čas němskorěčnej a kruće do wikowanskeje syće Hansy zaplećenej měsće, kotrejž běštej jenož něšto dnjow wot mórskich přistawow sewjerneje Němskeje zdalenej. A přiwšěm woznamjenještej za reformatora kaž tež za mnohich jeho rowjenkow kónc swěta.
Wulkotne dožiwjenje wopytowarjam zbliska a zdaloka bě minjenu sobotu Budyska nakupowanska nóc Romantica. Wjac hač 80 wikowarjow Budyskeho nutřkowneho města kaž tež 70 w Centeru na Žitnych wikach so na njej wobdźěli. Kaž Budyska citymanagerka Gunhild Mimuß zdźěli, su něhdźe 50 000 hosći tón wječor w sprjewinym měsće zličili. Woni dožiwichu swjedźensce wupyšene město, hdźež běchu cyłe dróhi kaž tež jednotliwe domy wosebje wobswětlene. Na Bohatu wěžu bu imageowy film města projicěrowany, zajimcam poskićachu rejwanske a wohnjowe pokazki a laserowu show pólskich specialistow při sportowym domje Timm, w kotrejž akterojo woheń, wodu, powětr a zemju kombinowachu. A wulkotny kónčny wohnjostroj postara so wo dospołnje přepjelnjeny Móst měra.
Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, swědča wo podawkach a ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy w minjenych lětach nimale pozabyli.